नेपाल अहिले एउटा संक्रमणकालीन मोडमा उभिएको देश हो। विगत केही वर्षका राजनीतिक परिवर्तन, आर्थिक चुनौती र सामाजिक असन्तुष्टिका बीच देशको यात्रा अगाडि बढिरहेको छ। धेरै नागरिकको अनुभव एउटै छ, देश अभाव र दबाबबीच चलिरहेको छ। बजारमा महँगी बढेको छ, रोजगारीको अवसर सीमित छन्, र युवा पुस्ता आफ्नो भविष्य खोज्दै विदेशतिर जाने क्रम अझै रोकिएको छैन। यस्तो परिस्थितिमा बन्ने नयाँ सरकारप्रति जनताको अपेक्षा स्वाभाविक रूपमा ठूलो छ।
आज नेपालका धेरै परिवारको दैनिक जीवन आर्थिक अभावसँग जोडिएको छ। बजारमा खाद्यान्न, इन्धन र अन्य आवश्यक वस्तुको मूल्य निरन्तर बढिरहेको छ, तर आम्दानी त्यही अनुपातमा बढेको छैन। गाउँघरमा खेतीयोग्य जमिन अझै प्रशस्त छ, तर काम गर्ने युवाहरू विदेश गएका कारण धेरै खेतबारी बाँझै छन्। शहरमा उच्च शिक्षित युवाहरू पनि उपयुक्त रोजगारी नपाएर निराश देखिन्छन्। परिणामस्वरूप, लाखौँ नेपालीहरूको सपना आज पनि पासपोर्ट र विमान टिकटसँग जोडिएको छ।
यसका साथै, राजनीतिक अस्थिरता र भ्रष्टाचारप्रतिको अविश्वासले जनताको मनोबललाई कमजोर बनाएको छ। बारम्बार सरकार परिवर्तन हुने, ठूला आश्वासन दिने तर कार्यान्वयन कमजोर रहने प्रवृत्तिले नागरिकमा निराशा बढाएको छ। त्यसैले अहिलेको समय केवल सरकार गठनको मात्र होइन, विश्वास पुनःनिर्माणको समय पनि हो। नयाँ बन्ने सरकारका लागि सबैभन्दा पहिलो काम भनेको विश्वासको वातावरण निर्माण गर्नु हो। जनताले सुन्न चाहेको कुरा भाषण होइन, परिणाम हो। यदि सरकारका प्रमुख पदाधिकारीहरूले पारदर्शिता, जवाफदेहिता र सरल प्रशासनिक प्रक्रियालाई प्राथमिकता दिए भने जनताको विश्वास बिस्तारै फर्कन सक्छ। भ्रष्टाचारविरुद्ध कठोर र निष्पक्ष कदम चाल्नु अहिलेको सबैभन्दा ठूलो सन्देश बन्न सक्छ।
दोस्रो महत्त्वपूर्ण क्षेत्र रोजगारी सिर्जना हो। नेपालजस्तो देशमा युवाशक्ति सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हो। सरकारले उद्योग, पर्यटन, कृषि र पूर्वाधार क्षेत्रमा लगानी बढाएर आन्तरिक रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्नुपर्छ। उदाहरणका लागि, आधुनिक कृषि प्रणाली, कृषि प्रशोधन उद्योग र ग्रामीण उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन दिइयो भने गाउँमै रोजगारी सिर्जना हुन सक्छ। यसले विदेश पलायनको दर पनि घटाउन सक्छ।
तेस्रो पक्ष शिक्षा र सीप विकास हो। नेपालमा शिक्षित युवाहरू धेरै छन्, तर उनीहरूको सीप बजारको मागसँग सधैं मेल खाँदैन। सरकारले प्राविधिक शिक्षा, व्यावसायिक तालिम र नवप्रवर्तन (innovation) लाई प्रोत्साहन गर्ने नीति अपनाउनुपर्छ। यदि युवाहरूलाई आफ्नै देशमा अवसर र समर्थन मिल्यो भने उनीहरूले विदेश जाने बाध्यता कम महसुस गर्नेछन्।
चौथो कुरा दीर्घकालीन राष्ट्रिय दृष्टिकोण हो। नेपालमा धेरै नीति पाँच वर्षको राजनीतिक चक्रसँगै परिवर्तन हुन्छन्। तर देशको विकासका लागि २०–३० वर्षको स्पष्ट दीर्घकालीन योजना आवश्यक हुन्छ। जलविद्युत्, पर्यटन, सूचना प्रविधि, कृषि र प्राकृतिक स्रोत व्यवस्थापनजस्ता क्षेत्रमा निरन्तरता र स्थिर नीति भएमा नेपाल आर्थिक रूपमा बलियो बन्न सक्छ।
नयाँ सरकारका लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा राजनीतिलाई सेवा बनाउने मानसिकता हो। यदि सत्ता केवल शक्ति प्रदर्शनको माध्यम भयो भने परिवर्तन सम्भव हुँदैन। तर यदि राजनीतिलाई जनताको सेवा र राष्ट्र निर्माणको साधनका रूपमा प्रयोग गरियो भने देशको दिशा परिवर्तन हुन सक्छ।
आज नेपाल अभाव र दबाबबीच चलिरहेको देश जस्तो देखिए पनि यसमा ठूलो सम्भावना लुकेको छ। हिमाल, पहाड र तराईको विविधता, युवा जनसंख्या, प्राकृतिक स्रोत र सांस्कृतिक सम्पदाले नेपाललाई समृद्ध बनाउन सक्ने आधार प्रदान गर्छ। प्रश्न केवल यत्ति हो, यी सम्भावनालाई सही नीति, इमानदार नेतृत्व र दूरदर्शी योजनाले कसरी उपयोग गर्ने।
यदि नयाँ सरकार जनताको अपेक्षा बुझेर काम गर्न सफल भयो भने नेपाल केवल अभाव र दबाबको कथा मात्र रहने छैन। त्यो सम्भावना, परिश्रम र आशाको कथा बन्न सक्छ।
- सुदर्शन
Comments
Post a Comment