फरक पाना| Zircon Creations

सेती नदीको दाहिने किनारामा अवस्थित बझाङ जिल्लाको झोता बजारबाट करिब डेढ किलोमिटर कालोपत्रे सडक उक्लिँदै माथिल्लो तटतिर लाग्दा, आँखाअगाडि अकस्मात् उभिएका पहाडहरूले राज्यको नक्साभन्दा बाहिर परेका कथाहरू सुनाउन थाल्छन्। त्यहीँबाट सुरु हुने नागबेली गोरेटो—नदीको किनारैकिनार घुम्दै, घुम्दै—पहाड चढ्छ। त्यो उकालो गोरेटो नछुटाइ दुई घण्टाजति मध्यम हिँडाइ गरियो भने, पहाडको मध्यभागमा लुकेको एउटा गाउँ भेटिन्छ—जहाँ समय रोकिएझैँ लाग्छ, जहाँ विकासले कहिल्यै पाइला टेकेको छैन। विकास र सुविधाको कसीमा हेर्दा झोता बजार वरपरका बस्तीहरूभन्दा निकै अघि देखिन्छ। बिजुली बल्छ, पानी बग्छ, सडकले जोड्छ, विद्यालयले भविष्य देखाउँछ, पसलहरूले दैनिकी सजिलो बनाउँछन्। तर यही झोता बजारको छेउमै रहेको त्यो गाउँ—राज्यको आँखाबाट ओझेल परेको—आज पनि अँध्यारोमै छ। न सुरक्षित खानेपानी, न बिजुली, न सडक। शिक्षाको अवस्था कमजोर छ, सरसफाइको चेतना न्यून छ। गाउँ पुग्ने गोरेटो बाटो आफैँ धराप बनेको छ—मान्छेभन्दा पहिले आशा लड्छ त्यहाँ। गाउँ रित्तिँदै छ। घरहरू मौन छन्। युवाहरू सहर पसिसके, कोही भारत त कोही खाडी मुलुकतिर। बाँकी छन् बुढाबाआमा र सा...

जीवनको यात्रा कति सपना थिए आकाश जस्तै फैलिएका, हात बढाउँदा हावामा विलाएका। कति शब्द थिए ओठसम्म आइपुगेका, नबोली नै मनमै हराएका। कति याद थिए आँखामा टल्किएका, समयको एक झट्कामा अचानक बिर्सिएका। हर्षका पलहरू क्षणभरि मुस्कुराए, दुःखका छायाँले लामो समय साथ दिए! कथा त असंख्य बने, कसैले सुनेन, कसैले बुझेन। तर जीवन न रोयो, न हाँस्यो, न त केही गुनासो गर्‍यो। ऊ त बस् चुपचाप अघि बढिरह्यो, पाइलामाथि पाइला राख्दै हामीलाई नै हिँड्न सिकाइरह्यो।

गरिब परदेश गयो—पेटको बाध्यताले, यो कुरा बुझ्न गाह्रो छैन। तर आज प्रश्न गरिनुपर्ने कुरा के हो भने, धनी र शिक्षित पनि किन देश छोड्दैछन् ? यसको कारण पैसा होइन, भरोसाको अभाव हो। देशमा भविष्य देखिन छोडेपछि, मान्छे आफ्नै भूमिमा पराइँ बन्न थाल्छ। यही अवस्थाले नेपालमा बसाइ सराइलाई रोजाइ होइन, बाध्यता बनाएको छ। आजको सामाजिक चरित्र परिवर्तन हुनुको एउटा ठूलो कारण सामाजिक सञ्जाल हो। यसले सूचना त छर्‍यो, तर सोच गहिरो बनाउन सकेन। भाइरल बन्ने कुरा मूल्यवान् ठानियो, धैर्य र अध्ययनलाई कमजोर बनाइयो। युवाले परिश्रमभन्दा सजिलो सफलता खोज्न थाले, र विदेशको चम्किलो चित्रलाई जीवनको सत्य ठाने। यसले समाजमा असन्तोष, तुलना र निराशा बढाएको छ। राजनीतिप्रति जनताको विश्वास कमजोर हुनु अर्को गम्भीर समस्या हो। पटक–पटक भरोसा गरिएका नेताहरूले आशा होइन, निराशा दिए। भाषणमा परिवर्तनको सपना देखाइयो, व्यवहारमा उही पुरानो स्वार्थ दोहोरियो। व्यवस्था फेरिए, सरकार फेरिए, तर नागरिकको अवस्था उस्तै रह्यो। यही धोका र असफलताले मानिसलाई देशप्रति होइन, देशबाट टाढा बनायो। नेपालको अर्को ठूलो कमजोरी भनेको दीर्घकालीन राष्ट्रिय नीतिको अभाव हो...

आफ्नो उमेर म अरूको उमेर सजिलै गन्छु, फलानो ढिलो भयो, फलानीले अझै बुझ्नुपर्छ भन्छु। तर जब आफ्नै उमेरतिर फर्किन्छु, म सधैं भोलि–भोलि भन्छु। उमेर भनेको क्यालेन्डरको नम्बर मात्रै रहेनछ, त्यो त आज मैले कसरी बाँचेँ त्यसको हिसाब रहेछ। काम छ भन्दै जीवन थन्क्याइयो, जिम्मेवारी छ भन्दै आफूलाई पछाडि राखियो। तर साँचो के रहेछ भने जिन्दगी रिहर्सल होइन, यही नै अन्तिम शो हो। त्यसैले, आफ्नो उमेरको हिसाब गरौँ डरले होइन, चेतनाले। आज बाँच्न पाइयो भने आज नै हाँसौँ, आज माया बाँडौँ, आज मन लागेको कुरा एक पटक त गरौँ। मर्नु हाम्रो निर्णयमा छैन, तर बाँच्ने तरिका अझै पनि हाम्रो हातमा छ। - सुदर्शन 

हल्लाभन्दा बाहिर: सहि प्रश्नको खोजी  आजकल देशको कुरा धेरै सुनिन्छ। तर देश कहाँ दुखेको छ त्यो कम सोधिन्छ। सबै बोलिरहेका छन्, तर कसैले पनि आफ्नो कुरा ठ्याक्कै भन्न सकेका छैनन्। गरिबी छ भन्छन्, पिछडिएको ठाउँ छ भन्छन्, तर त्यो ठाउँमा को जान्छ? को बस्छ? को जिम्मा लिन्छ? शहरमा युवा छन्। उनीहरू चुप छैनन्, तर उनीहरूको बोली आफ्नो जस्तो पनि देखिदैन। हातमा मोबाइल छ, सूचना धेरै छ, तर बुझाइ गोलमाल जस्तो छ। बोलाइ छ, तर स्पष्ट दिशा देखिदैन। देश बनाउने कुरा गर्ने धेरैका छोराछोरी देशमा छैनन्। सायद त्यसैले देश भविष्य जस्तो होइन, अतीत जस्तो लाग्छ। नयाँ नाम आयो भन्दैमा सबै ठीक हुन्छ भन्ने होइन। न पुरानो थियो भन्दैमा सबै गलत पनि होइन। नयाँ मान्छे समयले चिनिन्छ, नाराले होइन। आजकल लाइक बढेपछि नेता भएको जस्तो लाग्छ। गाली धेरै गरेपछि सही बोलेको भ्रम छ। यहाँ बहस छैन, प्रतिशोध छ। यहाँ प्रश्न छैन, आरोप छ। इतिहास बुझ्ने फुर्सद छैन, तर दोष दिने हतार छ। तैपनि सबै सकिएको छैन। देश अझै बाँचेको छ किनकि सबैले झुटो बोलेका छैनन्। सबैले चुप बसेका छैनन्। राष्ट्रवाद ठूलो स्वर होइन, सानो इमान हो। देश बनाउने सपना भाषणमा होइ...

Slope stability मा Bio-Engineering किन आवश्यक छ?  हामो देश नेपालका पहाडहरू सुन्दर छन्, तर त्यही सुन्दरता हाम्रो पूर्वाधारका निर्माणका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती पनि हो। भिराला जमिन, कमजोर भू–संरचना, अत्यधिक वर्षा र अव्यवस्थित मानवीय हस्तक्षेपका कारण नेपालमा पहिरो, माटो कटान र सडक अवरोध हरेक वर्ष दोहोरिने समस्या बनेको छ। सडक निर्माणसँगै हुने कटान, blasting र अनियन्त्रित cut-and-fill ले प्राकृतिक सन्तुलन बिगार्दा, धेरै सडक केही वर्षमै जोखिममा पर्छन्। यसले जनधनको क्षतिसँगै विकासको गति पनि अवरुद्ध बनाइरहेको छ। यी समस्याको समाधानका रूपमा हामीले दशकौँदेखि कङ्क्रिट, ग्याबियन र रिटेनिङ वालमा भर पर्यौ। तत्काल देखिने यस्ता संरचनाले केही हदसम्म राहत दिए पनि, दीर्घकालमा उच्च लागत, बारम्बार मर्मत र वातावरणीय असरका कारण ती सधैँ प्रभावकारी साबित भएका छैनन्। यही सीमितताबाट जन्मिएको वैकल्पिक सोच हो Bio-engineering। Bio-engineering भन्नाले जीवित वनस्पतिलाई वैज्ञानिक ढंगले प्रयोग गरी ढलान र माटोलाई स्थिर बनाउने विधि बुझिन्छ। यो कुनै “सजावटी” उपाय होइन, न त civil engineering को प्रतिस्थापन नै हो। बरु, ...