फरक पाना| Zircon Creations

Posts

प्रबिधि आयो प्रगति काहाँ आयो?

कहिलेकाहीँ लाग्छ, हामी नेपालमा विकास खोज्दा आफ्नो आँखाले भन्दा अरूको आँखाले धेरै हेर्न थालेका छौँ। विकसित देशमा जे छ, त्यही हामीकहाँ आएपछि विकास भयो भन्ने सोच्न थालेका छौँ। एउटा गोठालोलाई सम्झौँ। गाई–गोरुलाई स्याउला काट्न वनको रुखमा चढेको गोठालोसँग मोबाइल छ। उसले मोबाइलबाट आमालाई भन्छ, “खाजा ल्याइदिनू।” मोबाइल उसको हातमा आयो, तर उसको अवस्था बदलिएन। सुविधा थपियो, तर जीवन अघि बढेन। हाम्रो विकास पनि कतै त्यस्तै त भइरहेको छैन? हातमा मोबाइल छ, इन्टरनेट छ, चौडा सडक छ, ठूला भवन छन्। तर गाउँमा काम छैन, किसानको उत्पादनले मूल्य पाउँदैन, र युवाको भविष्य अझै विदेशमै खोज्नुपर्छ। कुनै सुविधा मानिससम्म पुग्नु र मानिसको जीवन अघि बढ्नु एउटै कुरा होइन। हामीलाई अरूले बनाएको विकासको नक्कल मात्र होइन, आफ्नो माटो, आफ्नो आवश्यकता र आफ्नै सम्भावनाबाट मानिसको जीवन अघि बढाउने विकास चाहिन्छ। नत्र, हातमा मोबाइल त हुनेछ, तर गोठालो अझै रुखमै हुनेछ।

चाप अथवा दबाब

चाप अथवा दबाब सामान्यतया, वायुमण्डलमा हुने उच्च र निम्न चापले मौसमको अवस्था, वर्षा हुने वा नहुने जस्ता प्रक्रियालाई प्रभावित गर्छ। जमिनमा पर्ने चाप र त्यसको वितरणका आधारमा कुनै पनि संरचनाको स्थायित्व र सन्तुलनको मूल्याङ्कन गरिन्छ। गतिशील पृथ्वीमा पनि विभिन्न प्रकारका चाप क्रमिक रूपमा सञ्चित भइरहेका हुन्छन्। जब सञ्चित चापको सन्तुलन कुनै बिन्दुमा पुगेर भंग हुन्छ र ऊर्जा एक अवस्थाबाट अर्को अवस्थामा मुक्त हुन्छ, त्यसको एउटा अभिव्यक्ति भूकम्पका रूपमा देखिन्छ। यसरी हेर्दा, हाम्रो ब्रह्माण्ड नै विभिन्न प्रकारका चाप र सन्तुलनबीच निरन्तर चलिरहेको एउटा विशाल प्रणाली जस्तो देखिन्छ। त्यही ब्रह्माण्डको एउटा अत्यन्त सानो कणजति अस्तित्व बोकेर हामी मानिस पनि त्यही सन्तुलनको एउटा हिस्सा हौँ। हाम्रो शरीरभित्र पनि तरल पदार्थ, रक्तचाप, श्वासप्रश्वास, तापक्रम र अन्य जैविक प्रक्रियाहरू आफ्नै चाप र सन्तुलनमा चलिरहेका हुन्छन्। तर हामी आफूभित्र भइरहेका यी सूक्ष्म चाप र सन्तुलनलाई बुझ्न नसक्दा, वा बुझ्न नखोज्दा, त्यसको प्रभाव हाम्रो वरिपरिको वातावरणसम्म पुगिरहेको हुन्छ भन्ने कुरा कहिलेकाहीँ महसुस नै गर्दैनौँ। च...

रासुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीको कारण

हिजो बिहान रासुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीले ठूलो जनधन तथा भौतिक पूर्वाधारमा क्षति पुर्‍याएको छ। ज्यान गुमाउनुहुने सम्पूर्णमा भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली तथा शोकसन्तप्त परिवारजनमा हार्दिक समवेदना। बेपत्ता हुनुहुनेहरू सकुशल भेटिनुहोस् भन्ने कामना गर्दछु। खोला किनारामा रहेका घर, पुल, सडक, Hydropower Project component हरु तथा अन्य infrastructure बगाएको कुराले हामि सबैलाई दु:खित बनाएको छ। आखिर यो के कसरि भेएको होला भनि उपलब्ध भिडियो, तस्बिर र Satellite Images हेर्दा Miteri Bridge बाट करिब 20 km upstream, Nepal–China border नजिकको Lhende Khola क्षेत्रमा भएको Ice-Rock/Debris Failure र त्यसपछि बनेको सम्भावित River Blockage/Temporary Debris Lake को अचानक breach सँग यो घटना सम्बन्धित हुनसक्ने देखिन्छ। यसबाट आएको अत्यधिक पानी, ढुंगा, माटो, बरफ र अन्य debris ले तलतिरको नदी प्रणालीमा ठूलो Flood Surge सिर्जना गरेको हुनसक्छ। यसलाई एउटा Cascading Hazard का रूपमा बुझ्नुपर्छ, जहाँ एउटा Geological Event ले अर्को Hazard निम्त्याउँदै अन्ततः ठूलो विपत्तिमा परिणत हुन्छ। यस्तो अवस्थामा पान...

आज भोटेकोशीमा बिपत्ति आयो , भोलि अर्को ठाउँ हुन सक्छ।

रसुवागढि - भोटेकोशी - त्रिशुलिमा गेग्राया सहित को उच्च बाढि ( हिमालयन सुनामि) को घटनाले साँच्चै हामिलाइ चिन्तित बनाएको छ। बाढी आउनु प्राकृतिक घटना हो। तर बाढीपछि सडक र पुल बग्दा उद्धारका लागि चाहिने जनशक्ति , उपकरण र आवश्यक logistics नै घटनास्थलसम्म समयमै पुग्न नसक्ने अवस्था हुनु अझ चिन्ताको विषय हो र भएको छ। हाम्रो देशको भूगोल, कमजोर पहाडी ढलान, हिम नदीको शक्ति र बदलिँदो प्राकृतिक जोखिमलाई हामीले अझ गम्भीरतापूर्वक बुझ्न जरुरी छ। यो न पहिलो घटना हो, न अन्तिम हुनेछ। त्यसैले अब: १. वास्तविक Geological र Natural Hazard बुझेर योजना बनाऔँ। २. वैकल्पिक पहुँच र आवश्यक उद्धार उपकरणको पूर्वव्यवस्था गरौँ। ३. प्रत्येक संवेदनशील आयोजनामा व्यवहारमै लागू हुने आकस्मिक कार्ययोजना र नियमित अभ्यास गरौँ। मेरो सम्बन्धित निकायहरूलाई के आग्रह छ भने: यस्ता घटना भएपछि मात्र प्रतिक्रिया जनाउने होइन, आजैदेखि जोखिम पहिचान, पूर्वतयारी र उद्धार क्षमतामा ठोस सुधार गरौँ। आज भोटेकोशीमा बिपत्ति आयो , भोलि अर्को ठाउँ हुन सक्छ। हामीले अर्को विपद् पर्खेर सिक्ने होइन, अहिले नै सिकेर तयारी गर्नुपर्छ। #बालेनसाह PMO Nep...

हामी कथाभित्र बाँचिरहेका छौँ

हामी कथाभित्र बाँचिरहेका छौँ मानिस जन्मिएदेखि नै कथाहरूको बीचमा हुन्छ। परिवार, संस्कृति, धर्म, शिक्षा र समाजले उसलाई संसार बुझ्ने केही कथा दिन्छन्। आफूले संसारलाई आफ्नै आँखाले हेर्न सिक्नुअघि नै संसार कस्तो छ भन्नेबारे धेरै कुरा उसको मनमा बसिसकेका हुन्छन्। तर जीवन सधैँ हामीलाई सुनाइएको कथाजस्तो हुँदैन। आफ्नै अनुभवले कहिलेकाहीँ ती कथासँग मेल खाँदैनन्, र त्यहीँबाट प्रश्न जन्मिन्छ: मैले सुनेको सत्य हो, कि मैले भोगेको? सायद आफ्नै सोचको सुरुवात यहीँबाट हुन्छ। अनुभव कसरी कथा बन्छ? हामी कुनै घटना भोग्छौँ। त्यो क्षणमा त्यो केवल अनुभव हुन्छ। तर जब हामी त्यसलाई सम्झन्छौँ, व्याख्या गर्छौँ र अरूलाई सुनाउँछौँ, त्यो कथा बन्छ। अर्को व्यक्तिले त्यो कथा सुन्छ र आफ्नो जीवनसँग जोड्छ। उसले त्यसबाट अर्थ निकाल्छ। पछि उसको आफ्नै अनुभव थपिन्छ र अर्को कथा जन्मिन्छ। यसरी एउटा सरल चक्र बन्छ: अनुभव → व्याख्या → कथा → विश्वास → नयाँ अनुभव। मानव सभ्यताको ठूलो हिस्सा शायद यही प्रक्रियाबाट बनेको हो। एउटै घटना, फरक अर्थ ! एउटै घटना देखेका दुई मानिसले पनि दुई फरक कथा सुनाउन सक्छन्। कारण घटन...

मनको सन्तुलन

मनको सन्तुलन परिस्थितिहरू सधैं हामीले चाहेझैँ कहाँ हुन्छन् र? कहिले समयले साथ छोड्छ, कहिले आफ्नै मान्छेहरू टाढिन्छन्, कहिले बाटो भएर पनि गन्तव्य भेटिँदैन। तर सायद जीवनलाई बदल्ने शक्ति परिस्थितिमा होइन, हामीले त्यसलाई हेर्ने आफ्नै आँखाभित्र लुकेको हुन्छ। मन अशान्त हुँदा शान्त घर पनि सुनसान लाग्छ, मन थाकेको बेला सजिलो बाटो पनि लामो लाग्छ। तर मनले आफूलाई सम्हाल्न सिकेपछि, उही दुःख अनुभव बन्छ, उही एक्लोपन आत्मसंवाद बन्छ, र उही अँध्यारो बिहानीको प्रतीक्षा। त्यसैले अब हरेक आँधीसँग लड्नुपर्छ भन्ने छैन, कहिलेकाहीँ आँधीलाई जान दिनुपर्छ, आफूभित्रको दीप निभ्न नदिई। किनकि परिस्थिति सधैं हाम्रो हातमा हुँदैन, तर त्यसबीच आफ्नो मनलाई कसरी राख्ने, त्यो निर्णय सायद हामीसँगै हुन्छ। मन ठीक भयो भने अभावमा पनि अर्थ भेटिन्छ, हारमा पनि पाठ भेटिन्छ, बिछोडमा पनि स्मृति बाँच्छ, र जीवनका असन्तुलित पानाहरू बिस्तारै आफैं मिल्दै जान्छन्। अन्ततः संसार बदलिनु आवश्यक रहेनछ, आफ्नो मनमा उज्यालो बाँकी रहनु रहेछ। मन शान्त भयो भने परिस्थितिले पनि आफ्नो भाषा बदल्दोरहेछ। - सुदर्शन