फरक पाना| Zircon Creations

Posts

Thinking in Systems

Thinking in Systems: A Primer लेखिका: Donella H. Meadows १. पुस्तकको मुख्य विचार (The Main Idea) Thinking in Systems पुस्तकले संसारका समस्या र घटनालाई अलग-अलग रूपमा हेर्नुभन्दा तिनलाई एकअर्कासँग जोडिएका भागहरूको समग्रताका रूपमा बुझ्न सिकाउँछ। हामी प्रायः कुनै समस्या देख्दा त्यसको तत्कालीन कारण खोज्छौँ र त्यसलाई समाधान गर्ने प्रयास गर्छौँ। तर धेरै समस्या एउटै कारणले उत्पन्न भएका हुँदैनन्। तिनको पछाडि लामो समयदेखि चलिरहेको व्यवहार, स्रोतको वितरण, मानिसका निर्णय, नियम र विभिन्न पक्षबीचको अन्तरसम्बन्ध हुन्छ। उदाहरणका लागि, कुनै सहरमा ट्राफिक जाम बढ्यो भने सडक विस्तार गर्नु एउटा समाधान हुन सक्छ। तर मानिसको निजी सवारीसाधनमाथिको निर्भरता, सार्वजनिक यातायातको अवस्था र सहरको अव्यवस्थित विस्तारलाई नहेरी सडक मात्र फराकिलो बनाउँदा समस्या फेरि दोहोरिन सक्छ। पुस्तकको मुख्य शिक्षा यही हो—कुनै समस्या समाधान गर्नुअघि त्यो समस्या जन्माउने समग्र प्रणाली बुझ्नुपर्छ। २. प्रणाली भनेको के हो? (What Is a System?) प्रणाली भनेको एकअर्कासँग सम्बन्धित विभिन्न भागहरूले मिलेर बनेको यस्तो संरचना हो, जसले कुनै निश्चि...

Humble Inquiry: The Gentle Art of Asking Instead of Telling

Humble Inquiry: The Gentle Art of Asking Instead of Telling लेखक: Edgar H. Schein १. पुस्तकको मुख्य विचार (The Main Idea) Humble Inquiry पुस्तकले हामीलाई एउटा सरल तर महत्त्वपूर्ण कुरा सिकाउँछ—अरूलाई आफ्नो कुरा सुनाउनुभन्दा पहिले उनीहरूको कुरा सुन्न सिक्नुपर्छ। हामी प्रायः कुनै समस्या देख्नेबित्तिकै आफ्नो विचार राख्न, सल्लाह दिन वा समाधान बताउन थाल्छौँ। तर धेरैपटक हामीले परिस्थितिलाई राम्ररी बुझेका हुँदैनौँ। लेखक Edgar H. Schein का अनुसार, अरूसँग राम्रो सम्बन्ध बनाउन र विश्वास जित्न उनीहरूलाई विनम्रतापूर्वक प्रश्न सोध्नु, उनीहरूको कुरा ध्यान दिएर सुन्नु र उनीहरूको अनुभव बुझ्ने प्रयास गर्नु आवश्यक छ। सबै कुरा आफूलाई नै थाहा छ भन्ने सोच राख्नुभन्दा अरूबाट सिक्न तयार हुनु नै वास्तविक विनम्रता हो। २. भन्नुभन्दा पहिले सोध्नुहोस् (Ask Before You Tell) हामीलाई कुनै समस्या देखियो भने त्यसको समाधान तुरुन्तै बताउन मन लाग्छ। आफूले जानेको कुरा अरूलाई सिकाउन वा उनीहरूले के गर्नुपर्छ भनेर निर्देशन दिन सजिलो लाग्छ। तर हाम्रो सुझाव सही हुनका लागि पहिले समस्याको वास्तविक कारण बुझ्नुपर्छ। मानौँ, कार्यालय...

Zero to One

Zero to One: Notes on Startups, or How to Build the Future Author: Peter Thiel with Blake Masters 1. The Main Idea — मुख्य विचार Zero to One पुस्तकको मुख्य सन्देश हो—वास्तविक प्रगति भनेको पहिले नै भएको कुरालाई ठूलो मात्रामा दोहोर्‍याउनु होइन, बरु संसारमा नयाँ र फरक कुरा सिर्जना गर्नु हो। लेखक Peter Thiel का अनुसार, अरूले गरिरहेको कामलाई अझ राम्रोसँग नक्कल गर्नुले हामीलाई एकबाट धेरैसम्म पुर्‍याउँछ (1 to N), तर नयाँ आविष्कार र नयाँ विचारले शून्यबाट एकसम्म (Zero to One) पुर्‍याउँछ। उदाहरणका लागि, एउटा सहरमा सफल कफी पसलको अर्को शाखा खोल्नु 1 to N हो। तर मानिसहरूले कफी पिउने, किन्ने वा अनुभव गर्ने तरिकालाई नै परिवर्तन गर्ने नयाँ प्रविधि विकास गर्नु Zero to One हो। 2. Create Something New — नयाँ कुरा सिर्जना गर्नुहोस् सफल उद्यमी बन्नका लागि अरूले के गरिरहेका छन् भनेर मात्र हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। संसारमा कुन समस्या अझै समाधान भएको छैन र त्यसलाई कसरी नयाँ तरिकाले समाधान गर्न सकिन्छ भन्ने प्रश्न सोध्नुपर्छ। नयाँ व्यवसायको वास्तविक मूल्य त्यसले कति सामान बेच्यो भन्ने कुरामा मात्र हुँदैन। त्यसले...

The Selfish Gene

The Selfish Gene लेखक: Richard Dawkins (रिचर्ड डकिन्स) १. पुस्तकको परिचय (Introduction) The Selfish Gene सन् १९७६ मा प्रकाशित रिचर्ड डकिन्सको प्रसिद्ध वैज्ञानिक पुस्तक हो। यस पुस्तकले विकासवाद (Evolution) लाई जीन (Gene) को दृष्टिकोणबाट बुझाउने प्रयास गर्छ। यसले जीवहरू किन बाँच्छन्, किन प्रजनन गर्छन्, किन आफ्ना सन्तानको हेरचाह गर्छन् र किन कहिलेकाहीँ अरूलाई सहयोग गर्छन् भन्ने प्रश्नहरूको नयाँ व्याख्या प्रस्तुत गर्छ। सामान्यतया हामी मानिस, जनावर वा प्रजाति आफ्नो अस्तित्व जोगाउन संघर्ष गर्छन् भन्ने दृष्टिकोणबाट विकासवादलाई बुझ्छौँ। तर डकिन्सले विकासवादी प्रक्रियालाई जीनको दृष्टिकोणबाट हेर्न प्रस्ताव गर्छन्। उनका अनुसार, पुस्तौँसम्म टिकिरहने र आफ्नो प्रतिलिपि अर्को पुस्तामा पुर्‍याउन सफल हुने जीनहरू प्राकृतिक छनोटको प्रक्रियामा फैलिँदै जान्छन्। पुस्तकको शीर्षकमा रहेको Selfish अर्थात् ‘स्वार्थी’ शब्दलाई शाब्दिक अर्थमा बुझ्नु हुँदैन। जीनमा मानिसमा जस्तो चेतना, इच्छा वा नैतिक सोच हुँदैन। जीनलाई स्वार्थी भन्नुको अर्थ तिनको प्रभावबाट विकसित हुने व्यवहारले आफ्नो प्रतिलिपि अर्को पुस्तामा पुर्‍याउ...

Influence: The Psychology of Persuasion

Influence: The Psychology of Persuasion लेखक: Robert B. Cialdini १. पुस्तकको परिचय (Introduction) Influence: The Psychology of Persuasion रोबर्ट बी. सियाल्डिनी (Robert B. Cialdini) द्वारा लिखित प्रसिद्ध पुस्तक हो। यस पुस्तकले मानिसहरू किन कुनै कुरामा सहमत हुन्छन्, किन अरूको आग्रह स्वीकार गर्छन् र कुन मनोवैज्ञानिक सिद्धान्तहरूले हाम्रो निर्णयलाई प्रभावित गर्छन् भन्ने विषयमा चर्चा गर्छ। हामीले दैनिक जीवनमा धेरै निर्णय लिन्छौँ। कुनै सामान किन्ने, कसैको प्रस्ताव स्वीकार गर्ने, कार्यालयमा कुनै निर्णयमा सहमत हुने वा कसैको विचारलाई विश्वास गर्ने जस्ता काममा हाम्रो सोचाइसँगै अरू मानिसको व्यवहार र प्रस्तुतिले पनि प्रभाव पार्छ। हामी आफूले स्वतन्त्र रूपमा निर्णय गरिरहेको ठान्छौँ। तर कतिपय अवस्थामा सामाजिक दबाब, अरूको अनुभव, अधिकारप्रतिको विश्वास, पारस्परिक सहयोगको भावना वा अवसर गुम्ने डरले हाम्रो निर्णय प्रभावित भइरहेको हुन्छ। लेखकले मानिसलाई प्रभाव पार्ने छवटा प्रमुख मनोवैज्ञानिक सिद्धान्त प्रस्तुत गरेका छन्। पछिल्ला संस्करणहरूमा एकताको सिद्धान्त (Unity) लाई सातौँ सिद्धान्तका रूपमा पनि समावेश गर...

The Scout Mindset

The Scout Mindset Why Some People See Things Clearly and Others Don't लेखक: Julia Galef १. पुस्तकको परिचय (Introduction) The Scout Mindset जुलिया गालिफद्वारा लिखित पुस्तक हो। यस पुस्तकले मानिसले आफ्नो विचारलाई सही प्रमाणित गर्न खोज्ने बानीबाट बाहिर निस्केर वास्तविकता जस्तो छ, त्यस्तै बुझ्ने मानसिकता कसरी विकास गर्न सक्छ भन्ने विषयमा चर्चा गर्छ। हामीमध्ये धेरैजसो आफूले विश्वास गरेको कुरा सही होस् भन्ने चाहन्छौँ। आफ्नो विचारसँग मिल्ने प्रमाणलाई छिटो स्वीकार गर्छौँ, तर त्यसको विपरीत प्रमाण भेटिँदा शङ्का गर्छौँ वा त्यसलाई बेवास्ता गर्न खोज्छौँ। यस्तो व्यवहारले हामीलाई आफ्नो विचारको रक्षा गर्न त मद्दत गर्छ, तर सत्य बुझ्न भने बाधा पुर्‍याउन सक्छ। लेखकले हाम्रो सोच्ने शैलीलाई दुई प्रकारमा तुलना गरेकी छन्— Soldier Mindset र Scout Mindset। सैनिक मानसिकतामा मानिस आफ्नो पक्ष, विश्वास वा धारणाको रक्षा गर्न केन्द्रित हुन्छ। खोजकर्ता मानसिकतामा भने मानिस वास्तविकता बुझ्न, प्रमाण जाँच्न र आफ्नो बुझाइ आवश्यकताअनुसार परिवर्तन गर्न तयार हुन्छ। पुस्तकको मुख्य सन्देश सरल छ: सधैँ आफू सही भएको प्रमाण खो...