हिमालयको चेतावनी: विकासको बाटोमा भू–जोखिमलाई बेवास्ता गर्दा नेपालले तिर्नुपर्ने मूल्य नेपाल अहिले विकासको एउटा महत्वपूर्ण चरणमा छ। सडक विस्तार भइरहेका छन्, जलविद्युत् आयोजनाहरू निर्माण भइरहेका छन्, नयाँ शहर र बस्तीहरू विस्तार भइरहेका छन्। देशको आर्थिक विकासका लागि यी पूर्वाधारहरू अपरिहार्य छन्। तर विकासको यही यात्रामा हामीले एउटा आधारभूत प्रश्नलाई अझै पर्याप्त प्राथमिकता दिन सकेका छैनौँ—के हाम्रो विकास नेपालको भू–प्राकृतिक वास्तविकता बुझेर भइरहेको छ? हरेक वर्ष मनसुन सुरु भएपछि नेपालमा उस्तै दृश्य दोहोरिन्छ। कतै पहिरोले राजमार्ग अवरुद्ध हुन्छ, कतै बाढीले पुल र सडक बगाउँछ, कतै नदी किनारका बस्तीहरू जोखिममा पर्छन्। केही दिनसम्म हामी उद्धार, राहत र क्षतिको विवरणमा केन्द्रित हुन्छौँ। तर विपद् कम भएपछि फेरि उही जोखिमयुक्त क्षेत्रमा उही शैलीको विकास प्रक्रिया दोहोरिन्छ। यही चक्रले देखाउँछ कि हामी अझै पनि विपद्को मूल कारण समाधानभन्दा बढी घटनापछि प्रतिक्रिया दिने संस्कृतिमा अड्किएका छौँ। हामी प्रायः यस्ता घटनालाई “प्राकृतिक विपत्ति” भनेर मात्र व्याख्या गर्छौँ। तर भू–वैज्ञानिक दृष्टिक...
नदी, सागर र जीवन कहिल्यै सोच्नुभएको छ, नदी किन निरन्तर बगिरहन्छ र सागर किन शान्त देखिन्छ? नदीको यात्रा जन्मदेखि नै सुरु हुन्छ। हिमालको काखबाट निस्किएर ऊ हजारौँ मोड पार गर्छे, ढुङ्गा छिचोल्छे, पहाड काट्छे र निरन्तर अगाडि बढिरहन्छे। उसलाई कतै पुग्नु छ, केही प्राप्त गर्नु छ। त्यसैले ऊ कहिल्यै रोकिँदैन। तर सागर फरक छ। ऊ विशाल छ, गहिरो छ र शान्त छ। उसलाई कतै पुग्नु छैन, किनकि सबै नदीहरूको अन्तिम गन्तव्य नै सागर हो। नदीले जुन ठाउँमा पुग्न आफ्नो सम्पूर्ण जीवन खर्च गरिरहेकी हुन्छे, सागर त्यहीँ पहिलेदेखि नै अवस्थित हुन्छ। त्यसैले उसमा हतार हुँदैन, बेचैनी हुँदैन। मानिसको जीवन पनि नदी र सागरजस्तै छ। हामीमध्ये धेरैजना केही न केही खोजिरहेका हुन्छौँ! धन, पद, प्रतिष्ठा, सफलता वा खुसी। हामीलाई लाग्छ, यी सबै प्राप्त भएपछि मात्र जीवन पूर्ण हुनेछ। त्यसैले हामी निरन्तर दौडिरहेका हुन्छौँ। एउटा लक्ष्य पूरा भएपछि अर्को लक्ष्य देखिन्छ। एउटा चाहना पूरा भएपछि अर्को चाहना जन्मिन्छ। यसरी जीवन नदीझैँ बगिरहन्छ। तर कहिलेकाहीँ हामीले आफैँलाई सोध्नुपर्छ, आखिर हामी के खोजिरहेका छौँ? के हामीले खोजेको शान्ति बाहिर कतै छ,...