Skip to main content

Posts

Articles and poems

समाजमा मानिसको संघर्ष: तन, मन, धन र जन

नेपाली समाजमा मानिसको संघर्ष: तन, मन, धन र जन नेपालजस्तो विकासोन्मुख देशमा मानिसको जीवन आफैँमा एउटा निरन्तर संघर्ष हो। यहाँ मानिसले आफ्नो जीवन चलाउन, परिवारको भविष्य बनाउन र समाजमा सम्मानित स्थान कायम गर्न अनेकौँ चुनौतीसँग जुध्नुपर्छ। गाउँदेखि सहरसम्म, हिमालदेखि तराईसम्म मानिसका संघर्षका स्वरूप फरक होलान्, तर पीडा र आशाका कथा धेरै हदसम्म समान छन्। १. तनको संघर्ष नेपाली समाजमा अधिकांश मानिसको जीवन शारीरिक श्रमसँग जोडिएको छ। किसान खेतबारीमा पसिना बगाउँछन्, मजदुर निर्माणस्थलमा श्रम गर्छन्, कर्मचारी र व्यवसायी दिनरात काममा खटिन्छन्। वैदेशिक रोजगारीमा गएका लाखौँ नेपालीले परिवारको भविष्यका लागि आफ्नो जवानी र शारीरिक सुखसमेत त्यागिरहेका छन्। उनीहरूको पसिनामा परिवारको सपना जोडिएको छ। २. मनको संघर्ष मानिसको सबैभन्दा कठिन संघर्ष कहिलेकाहीँ आफ्नै मनसँग हुन्छ। बेरोजगारी, पारिवारिक जिम्मेवारी, सामाजिक दबाब, असफलता र भविष्यको अनिश्चितताले मानिसलाई मानसिक रूपमा थकित बनाउँछ। विदेशमा रहेका नेपालीहरू आर्थिक रूपमा परिवारसँग जोडिएका भए पनि भावनात्मक रूपमा परिवारबाट टाढा रहनुपरेको पीडा भोग्छन्। घरमा रहेका ...
Recent posts

हिउँदमा पनि असुरक्षित राजमार्ग: सुक्खा पहिरोको भूगर्भिक यथार्थ

हिउँदमा पनि असुरक्षित राजमार्ग: सुक्खा पहिरोको भूगर्भिक यथार्थ नेपालको परिवेशमा एक प्राविधिक विश्लेषण १. परिचय नेपालको भौगोलिक बनावट, जटिल भूगर्भिक अवस्था र कमजोर चट्टानी संरचनाका कारण राजमार्ग निर्माण तथा सञ्चालनमा पहिरो प्रमुख चुनौतीका रूपमा रहेको छ। विशेषगरी वर्षायाममा हुने पानीजन्य पहिरोबारे धेरै चर्चा हुने गरे पनि हिउँद तथा सुक्खा मौसममा जाने पहिरो (Dry Landslide) पनि नेपालको सडक सुरक्षाका लागि उत्तिकै गम्भीर समस्या हो। राजमार्गको माथिल्लो भागबाट चट्टानका टुक्रा खस्नु, कमजोर चट्टानी तह छुट्टिएर झर्नु, ठूला ढिस्का खस्नु वा सडकको माथिल्लो भिर अचानक भत्किनुलाई सामान्यतया सुक्खा पहिरोको रूपमा बुझ्न सकिन्छ। यस्तो पहिरोमा वर्षाको पानी तत्कालीन मुख्य कारण नहुन सक्छ। चट्टानको प्राकृतिक कमजोर अवस्था, भूगर्भिक संरचना, गुरुत्वाकर्षण, तापक्रमको उतारचढाव र मानवीय गतिविधिले यसको जोखिम बढाउन सक्छन्। नेपालका पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रका राजमार्गहरूमा यस्तो समस्या विशेष रूपमा देखिन्छ। पृथ्वी राजमार्ग, नारायणगढ–मुग्लिन सडक, सिद्धार्थ राजमार्ग, मध्यपहाडी राजमार्ग तथा कर्णाली र सुदूरपश्चिमका पहाडी सडकह...

जब म नेपाली ठहरिनलाएक नै छैन भने मैले बक्ने फुस्रो राष्ट्रियता को के नैमोल भयो?

WE LOVE OUR COUNTRY NEPAL😍??? मेरो हरेक कृयाकलापमा नेपालीपन झल्किन्न भने, नेपाल मेरो देश कसरी भयो? कारण बिभिन्न होलान्, बाध्यता अनगिन्ति हुन सक्छन, स्वार्थ हजार होलान् अनि मान्छे को तुलनिय स्वभावले हजार प्रतिस्पर्धी चाहना उब्जाएका होलान् जस्ले मलाई मेरो वास्तविक् पहिचान बाट टाढा टाढा राख्न बिशाल दिवार झै खडा उभिएर रोकेको अचानक महसुस गराउछ! एस्तो महसुस हुनु कति ठीक वा कति बेठिक; अन्तहिन तर्क होलान्, फेरी पनि एस्तो महसुस हुनु मात्र पनि त हरेक तर्कको जबाफ हो! जानि नजानि मैले गाली गरें देश लाई, मेरो देश किन ऊन्नतिको सिखर मा पुग्न सकेन, सगरमाथा को चुचुरो चुम्न सकेन सम्मुन्नतिको ऊचाइमा!तर थाहा पाये यी सबै मह्सुस गराउने त फेरी पनि तुलना नै कारक रहेछ! अनी अझ पर सोचे र महसुस भयो मैले त म भएर तुलना गरेकै होइन रहेछु!मसँग को पराइत्व भाब ले म सँग नै तुलना गर्दै अनि मलाई नै गिज्याउदै गरेको महसुस गरे र आँफैलाई धिक्कारे; म आफुलाई नै मेरो दृष्टि बाट हेर्न सक्दिन भने मेरो देश लाई मेरो रआफनत्व को दृष्टि बाट कसरि हेर्ने होला र हेरी रहेको हुला? अनी फेरी देशले यो दिएन, त्यो दिएन भनेर अशन्तुस्टि भाब छरपस्ट ...

Stillness Is the Key

Stillness Is the Key: शान्त मन नै सफल जीवनको आधार Stillness Is the Key पुस्तकका लेखक Ryan Holiday ले एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा सम्झाउँछन्— जीवनमा हरेक समस्याको समाधान दौडधुप, हतार र निरन्तर व्यस्ततामा हुँदैन। कहिलेकाहीँ केही समय रोकिएर शान्त मनले सोच्नु नै सबैभन्दा ठूलो समाधान हुन्छ। हाम्रो नेपाली समाजमा व्यस्त हुनु भनेको सफल हुनु हो भन्ने सोच धेरै पाइन्छ। बिहानदेखि बेलुकासम्म काममा दौडिनु, मोबाइलमा व्यस्त रहनु, अरूसँग आफ्नो जीवन तुलना गर्नु र भविष्यको चिन्तामा हराउनु सामान्यजस्तै भएको छ। तर यति धेरै व्यस्तताबीच हामी आफैँसँग शान्त भएर बस्ने समय भने निकाल्न सकिरहेका हुँदैनौँ। हामीलाई अरूले के भन्लान् भन्ने चिन्ता हुन्छ। कसैले घर बनायो, कसैले गाडी किन्यो, कसैले विदेशमा राम्रो कमाइ गर्‍यो भने आफ्नो जीवन पछाडि परेको जस्तो लाग्छ। अरूको सफलतासँग आफ्नो जीवन तुलना गर्दा मनमा असन्तुष्टि बढ्दै जान्छ। तर के जीवनको उद्देश्य अरूभन्दा अगाडि पुग्नु मात्र हो? Stillness अर्थात् स्थिरता भनेको काम छोडेर निष्क्रिय बस्नु होइन। यो आफ्नो मन, विचार र भावनालाई शान्त बनाएर सही समयमा सही निर्णय लिन सक्ने क्षमता हो।...

Let Them Theory: नेपाली समाजमा यसको अर्थ

Let Them Theory: नेपाली समाजमा यसको अर्थ नेपाली समाजमा हामी धेरैजसो अरूले के भन्लान्, आफन्तले के सोच्लान्, समाजले कसरी हेर्ला भन्ने कुरामा अल्झिरहेका हुन्छौँ। आफ्नो खुसी, निर्णय र जीवनशैलीभन्दा अरूको विचारलाई बढी महत्त्व दिन्छौँ। यही अवस्थामा Let Them Theory ले एउटा सरल तर गहिरो सन्देश दिन्छ— अरूलाई उनीहरूको विचार र व्यवहारअनुसार चल्न देऊ, आफूलाई आफ्नो विवेकअनुसार अघि बढ्न देऊ। कसैले तिम्रो कामको आलोचना गर्छ भने गर्न देऊ। कसैले तिम्रो सफलतामा खुसी मनाउँदैन भने मनाउन नदेऊ। कसैले तिमीलाई गलत बुझ्छ भने सधैँ आफ्नो सफाइ दिँदै नहिँड। सबैलाई खुसी पार्नु तिम्रो जिम्मेवारी होइन। तिम्रो जिम्मेवारी भनेको आफ्नो काम इमानदारीपूर्वक गर्नु, आफ्नो व्यवहार राम्रो राख्नु र आफ्नो बाटोमा अघि बढ्नु हो। नेपालमा कसैले विदेश गएर काम गर्छ भने भन्छन्, “देश छोडेर गयो।” देशमै बस्छ भने भन्छन्, “केही गर्न सकेन।” जागिर खान्छ भने व्यवसाय गर्नुपर्ने सुझाव आउँछ, व्यवसाय गर्छ भने जागिरको स्थिरता सम्झाइन्छ। विवाह गर्छ भने किन गरिस् भन्नेहरू हुन्छन्, विवाह गर्दैन भने किन गरेनस् भन्नेहरू पनि हुन्छन्। अर्थात्, समाजका सबै अपे...

हर्क गुरुङको ‘मैले देखेको नेपाल’: भूगोल, समाज र नेपाली जीवनको यथार्थ

हर्क गुरुङको ‘मैले देखेको नेपाल’: भूगोल, समाज र नेपाली जीवनको यथार्थ नेपाललाई हामी प्रायः हिमाल, पहाड र तराईले बनेको सुन्दर देशका रूपमा चिन्छौँ। सगरमाथाको उचाइ, पहाडको हरियाली र तराईको उर्वर भूमि हाम्रो राष्ट्रिय पहिचानका महत्त्वपूर्ण हिस्सा हुन्। तर कुनै देशको वास्तविक परिचय त्यसको प्राकृतिक सुन्दरताले मात्र दिँदैन। त्यहाँका मानिस कसरी बाँच्छन्, उनीहरूको संस्कृति कस्तो छ, उनीहरूले कस्ता समस्या भोगिरहेका छन् र राज्यले उनीहरूका लागि कस्ता अवसर सिर्जना गरेको छ भन्ने कुराले पनि देशको वास्तविकता देखाउँछ। हर्क गुरुङको Vignettes of Nepal, जसको नेपाली अनुवाद ‘मैले देखेको नेपाल’ शीर्षकमा चिनिन्छ, नेपाललाई यही फराकिलो दृष्टिकोणबाट बुझ्ने एउटा महत्त्वपूर्ण कृति हो। यसमा यात्राका अनुभवमार्फत नेपालको भूगोल, संस्कृति, इतिहास र जनजीवनलाई नजिकबाट नियाल्ने प्रयास गरिएको छ। गुरुङका लागि यात्रा केवल नयाँ ठाउँ हेर्ने माध्यम थिएन; त्यो देशलाई बुझ्ने, समाजका विविध पक्षलाई चिन्ने र आफूले देखेको यथार्थलाई अभिलेख गर्ने अवसर पनि थियो। यस पुस्तकको मूल सन्देशलाई सरल रूपमा भन्नुपर्दा, नेपाललाई साँच्चै बुझ्न यहाँक...

जीवन र मृत्युका सार्वभौमिक नियम

जीवन र मृत्युका सार्वभौमिक नियम: अस्तित्व, परिवर्तन र अर्थको खोज जीवन र मृत्यु मानव अस्तित्वका सबैभन्दा गहिरा रहस्य हुन्। मानिसले सभ्यताको सुरुवातदेखि नै जीवन किन प्राप्त हुन्छ, मृत्यु किन अनिवार्य छ, र यी दुईबीचको समयलाई कसरी अर्थपूर्ण बनाउने भन्ने प्रश्नको उत्तर खोज्दै आएको छ। विज्ञान, दर्शन, धर्म र अध्यात्मले यी प्रश्नलाई आ–आफ्नै दृष्टिकोणबाट व्याख्या गरेका छन्। यद्यपि जीवन र मृत्युका सबै पक्षलाई समेट्ने एउटै सर्वमान्य नियम छैन, प्रकृति र मानव अनुभवलाई नियाल्दा केही आधारभूत सत्यहरू देखिन्छन्। १. परिवर्तन नै अस्तित्वको आधार हो ब्रह्माण्डमा कुनै पनि वस्तु सधैँ एउटै अवस्थामा रहँदैन। पहाड घिसिन्छन्, नदीले आफ्नो मार्ग बदल्छ, वनस्पति उम्रन्छन् र ओइलाउँछन्, ऋतुहरू फेरिन्छन् अनि मानिसको शरीर पनि बाल्यकालदेखि वृद्धावस्थासम्म परिवर्तन हुँदै जान्छ। आज स्थिर देखिने वस्तु पनि समयसँगै बदलिरहेको हुन्छ। परिवर्तन जीवनको स्वाभाविक प्रक्रिया हो। हामी भने परिचित अवस्था, सम्बन्ध, सम्पत्ति र परिस्थितिलाई सधैँ कायम राख्न चाहन्छौँ। यही चाहना र वास्तविकताबीचको अन्तरले दुःख जन्माउन सक्छ। परिवर्तनलाई पूर्ण रू...