कसैलाई एक क्षणले नाप्न सकिँदैन, समयले मात्र उसको वास्तविकता देखाउँछ

मानव जीवनको सबैभन्दा सुन्दर र अद्भुत पक्ष भनेको यसको अद्वितीयता हो। यो सृष्टिमा जन्मिने हरेक व्यक्ति आफ्नै स्वरूप, सोच, अनुभूति र सम्भावनासहित आउँछ। प्रकृतिले कहिल्यै एउटै ढाँचामा दुईवटा जीव निर्माण गरेको छैन न त अनुहार उस्तै, न त मनको गहिराइ। हरेक मानिस एक छुट्टै कथा हो, एक अद्वितीय सिर्जना। तर विडम्बना के छ भने, यही अद्वितीयता बोकेर जन्मिएका हामीमध्ये धेरैजसो आफ्नो जीवन अरूजस्तै बन्ने प्रयासमै बिताइरहेका हुन्छौं।

समाजले बनाएका मापदण्डहरू सफलताको परिभाषा, सुन्दरताको मानक, जीवन जिउने तरिका , यी सबैले व्यक्तिलाई एउटा साँघुरो घेराभित्र सीमित गरिदिन्छ। बाल्यकालदेखि नै हामीलाई सिकाइन्छ, “फलानो जस्तै बन”, “उसले जस्तो गर”, “त्यसरी नै सफल हुन्छ।” यो सिकाइले हामीलाई प्रेरणा दिनुको सट्टा कहिलेकाहीँ हाम्रो मौलिकतालाई दबाउने काम गर्छ। हामी आफ्नो भित्री आवाज सुन्नेभन्दा बाहिरी आवाजलाई बढी महत्व दिन थाल्छौं।

आजको डिजिटल युगमा यो समस्या झन् गहिरिएको छ। सामाजिक सञ्जालहरूमा देखिने ‘परफेक्ट’ जीवन, चम्किला तस्बिरहरू, बनावटी सफलताका कथाहरू यी सबैले मानिसलाई आफूलाई अरूसँग तुलना गर्न बाध्य बनाउँछन्। हामी अरूको जीवनको सतह देख्छौं र त्यसलाई आफ्नो वास्तविकतासँग तुलना गर्छौं। परिणामत हामी आफूलाई अधूरो ठान्न थाल्छौं र अरूजस्तै बन्ने दौडमा लाग्छौं।

तर प्रश्न उठ्छ के साँच्चै अरूजस्तै बन्नु नै सफलताको मापदण्ड हो? यदि प्रकृतिले हामीलाई फरक बनाएको छ भने, किन हामी समानताको खोजीमा भौंतारिन्छौं? सायद यसको उत्तर हाम्रो असुरक्षा, स्वीकार्यता खोज्ने प्रवृत्ति, र समाजमा ‘फिट’ हुन चाहने इच्छामा लुकेको छ। हामी डराउँछौं , आफू फरक देखिएला कि? अस्वीकार गरिएला कि? त्यसैले हामी सुरक्षित लाग्ने बाटो रोज्छौं - नक्कल गर्ने।

तर नक्कलले कहिल्यै पूर्णता दिँदैन। अरूको छायाँ पछ्याउँदा हामी आफ्नो वास्तविकता हराउँछौं। हामीले पाएको सबैभन्दा ठूलो उपहार ,आफ्नोपन,हाम्रो हातबाट चिप्लिन्छ। जीवन केवल अरूजस्तै बन्ने प्रतिस्पर्धा होइन; यो त आफ्नै स्वरूपलाई चिन्ने, स्वीकार गर्ने र त्यसलाई उजागर गर्ने यात्रा हो।

आफ्नो पहिचान पत्ता लगाउनु सजिलो प्रक्रिया होइन। यसका लागि आत्मचिन्तन आवश्यक हुन्छ । आफ्ना कमजोरी, शक्ति, चाहना र मूल्यहरूलाई बुझ्नुपर्ने हुन्छ। कहिलेकाहीँ यसले एक्लोपन, असमझदारी र संघर्ष पनि ल्याउँछ। तर यही संघर्षले व्यक्तिलाई परिपक्व बनाउँछ, आफ्नै बाटोमा अडिग रहन सिकाउँछ।

समाजले पनि यहाँ महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यदि हामीले विविधतालाई स्वीकार गर्ने, फरकपनलाई सम्मान गर्ने संस्कार विकास गर्न सक्यौं भने, मानिसहरूलाई आफू बन्ने साहस मिल्छ। शिक्षा प्रणाली, परिवार, र सामाजिक संरचनाले व्यक्तिलाई ‘अरूजस्तै’ होइन, ‘आफैंजस्तो’ बन्न प्रेरित गर्नुपर्छ।

 जीवनको साँचो सुन्दरता यही हो, तिमी तिमी हुनु। अरूजस्तै बन्ने प्रयासले क्षणिक सन्तुष्टि दिन सक्छ, तर दीर्घकालीन सन्तोष भने केवल आफ्नै पहिचानलाई अँगाल्दा मात्र प्राप्त हुन्छ। जब हामी आफूलाई स्वीकार्छौं, आफ्नै आवाजमा बोल्छौं, आफ्नै बाटो हिँड्छौं, त्यहीँबाट साँचो स्वतन्त्रता सुरु हुन्छ।

- सुदर्शन