फरक पाना| Zircon Creations

कसले बनाउँछ देश? न जवानीलाई भाग गरेर बुढेसकाल शेष रहेकाले बनाऊ छ देश। न त झिसमिसे साँझलाई बिहानीको संन्ग्याँ दिनेले बनाउँछ देश। शव्दजालमा जनतालाई फाल हाल्न लगाउनेले त के बनाउला खै?! सेतो कपालको छुट्टैछनी महत्त्व, किन उ गधालाई नुहाए जस्तो कालो बनाउँछ केश। दुई खुट्टीकला उक्लन धपेडी हुन्छ, फेरि पनि उही मानिस तय गर्छ देश बनाऊने रेस। कामभन्दा कुरै बडी, धरहरामा पनि िलप्ट खोज्छ,चढ्न छोडी सिडी,  अनि कसरी बन्छ देश? अधिकारको मात्र कुरा गरेर कर्तव्य भुलेकाले, पटक पटक प्रधानमन्त्री हुँदा, सम्झन लायक केही नगर्नेले के बनाउला। भइरहेको देशको सिस्टम मात्र बिगार्नेले  अब कसरी देसलाई विकासले सिँगार्ला? आन्दोलन भयो। आन्दोलनले नेता बनायो। पाटी बनायो पाटिले सरकार बनाए मन्त्रीहरू बनाए। मन्त्रीहरूले आफ्नो घर गाडी ठडाए। तर देश बनेन। अब देश कसले बनाउँछ? नागरिकता र नदिमा राजनीति गर्नेले कसरी बनाउला! राजनीतिक धर्म छोडेर धर्ममा राजनीति गर्ने ले त के बनाउला? जातलाई उचाली मतमा खेल्नेले कसरी के बनाउला?  साना साना कुरामा विदेश मुख  ताक्नेले  देशमा उत्पादन ...

 म मदहोश छु। नसालु देखिने यी आँखा छन्। गल्ती सब यी नै आँखाका हुन्, म त निर्दोष छु । छैन मैले छैन सोमरस पिएको, तैपनि म मधहोश छु ।  बारुली कम्मर  टमक्क मिलेको जिउ डाल मिजासिलो बोली। छैन मैले देखेको कतै म त त्यसै कायल छु।  पानीको थोपा जस्तो जोबन, मरभुमी मय छ यो मन। छैन केही दोष मनको फिका फिका लाग्छन् धक मान्छेका धनको बेचैन मेरो मन, मै सँग आज गयल छ।  पहिलो गाँस मै ढुङ्गा किरिक्क टोक्दा दाँत सिरिङ्ग भए झैँ, तिम्रो खोजीमा लागेका यी नयन  अन्धा हुँदा, छुन पुग्छन् कैले चिसा मन अनि आङै झसङ्ग सीरिंग हुन्छ। बचपन यो मन, त्यसै घायल छ।  यो जोबनको त्यो जवानी सागको मनोवाद  यी आखाहरु मात्र छन् संवादमा। म छैन मातमा। म त निर्दोष छु । छैन मैले छैन सोमरस पिएको,  तैपनि म मदहोश छु।

कालो माथि प्रश्नै प्रश्न। यो रात कालो हो कि आकाश? यी सोच हरू काला हुन कि मान्छे? आखिर कालो के हो? कालो रङ्ग हो कि जिन्दगी? कालो भविष्य हो कि वर्तमान? कि भूत हो कालो? डरलाग्दो केही पो हो कि कालो? कालो मानक हो कि मापन? कि मजाक हो कालो? कालो मन हो कि मोबिल? कालो धन हो कि धन्दा कालो हो? कालो केटा हो कि केटी? कि कालो रङ्ग मात्र हो? रङ्गहरू बिचको मिश्रण हो त कालो? रातो निलो र पहेँलो रङ्ग भेटिन्छ त कालोमा ? कालो के हो त? आँखा चिम्म गर्दा  देखिने कालो चाहिँ के हो? बिचार पनि कालो हुन्छ? प्रकाश र अन्धकार दुबैमा कालो किन लुक्दैन? कालो के हो यस्तो जो लुकाउन गार्‍हो छ? कालो कर्म कालो धर्म कालो सर्म ............ कालो बुज्न गार्हो छ। त्यसैले, कालो तिर भन्दा सफा तिर लागौँ। सफा मन। सफा तन। सफा धन। बनाऊ सबैले। कालो के हो गोरो के हो भन्दै किन गर्नु पर्‍यो भना भन। - सुदर्शन सापकोटा 

बाल गीत  माथि हेर्दा हिमाल देख्छु बेसी फाँट तल। कति राम्रो हाम्रो देश हुन्छ सधैँ झलमल।  चुरे भन्दा पहाड उँचो, सबै भन्दा हिमाल। हिमाल हाम्रो सान, मन हाम्रो छ विशाल।  धाराको सफा पानी, नदीमा बग्छ सधैँ जल। घिउ बन्छ मोथी दही, तोरी पेल्नलाई  कल।  मकैको हुन्छ ढोड, कोदो टिप्दा बाँकी नल। धान कुट्ने ढिकी, मसलालाई पिस्ने खल।  दाजुलाई दिने मफलर, दिदीलाई  दिने सल। दुख सुख साटौँ मिलेर, बिरुवालाई दिने मल।  ढुङ्गा फोर्ने घन चाहियो हजुर अप्ठ्यारोमा गल। सबै मिली काम गरौँ एकतामा नै छ हाम्रो बल। 

एकोहोरो एकनास उ एक चित्र बनाइरहेको छ दिमागमा! उ भनिरहेछ एकोहोरो उ देखिरहेको छ एकोहोरो त्यहि दिमागले आफुले आफैलाइ, म त सहि छु। उ गलत छ। अरु गलत छ्न।   आफ्नो कमजोरी थाहा पाउन उस्को दिमाग्ले छोडिसक्यो। मन त! उस्को आफ्नै एकोहोरो दिमाग्ले मोडिसक्यो। कतै आफ्ना कमजोरी देखिए, त्येही दिमागले रटेका खेस्रा आदर्शले – खुरिखन्ड डाँडाँहरुलाइ हिउँले ढाकेझै ढाकिहाल्छ। उ आफै दङ हुन्छ। उ सधै सोचमा हुन्छ। भनौं उ सधै अप्सोचमा हुन्छ। उज्यालोसँग डराएर आडम्बरको अन्धकारमा रमाएर घामको ताप सग थरथराहट हुँदै चिसा कुन्ठा पग्लने डरले सत्य सग जुद्न पर्दा कामिरहेको हुन्छ। उस्का सोचहरु नदिले बनाएका गहिरा खोच जस्ता छ्न कहिले। त्येहि खोच दायाँ बायाँ ठडियका अग्ला पहाड जस्ता छ्न कहिले। उस्का कमजोर सोचहरु उचो ठाउँ अडिन नसकेर बेला बखत पैरो झै नदिमा पैरिरहन्छ्न। उ आफ्नै गलत सोचले गतल देखिरहेको छ। एकोहोरो झरिरहेको छ पैरो झै, कैले खोलामा कैले बाटोमा। तै पनी रोक्ने प्रयास गरिरहन्छ खोलालाइ माटोले। यति पनि बुझ्दैन खोलाले कहिलै भन्दैन, बाटोले? उ आफुले आफैलाई त भेट्टाउन सकेको छैन। अनि अरुले उछिनेको एकोहोर...

सेती नदिएको दाइने किनारामा रहेको बझाङ जिल्लाको झोता बजार बाट लगभग दुई किलोमिटर कालोपत्रे हुँदै सडक माथिल्लो तटमा आइपुग्दा आकासिएका पहाडहरू देखिन्छ। नदिएको दाइने किनारा बाट एउटा गोरेटो बाटो नागबेली चालमा पहाड चढ्छ। अनि हामी त्यो नागबेली गोरेटो उकालो बाटो नछुटाई जाने हो भने लगभग १.५ घण्टाको मध्यम हिँडाइमा पहाडको मध्य भागमा रहेको एउटा निकै पिछडिएको गाउँ पुगिन्छ।  विकास र  सुविधाको हिसाबले हेर्ने हो भने वरिपरि बस्तीको दाँजोमा झोता बजार निकै राम्रो छ। बिजुली, पानी, सड्क, स्कुल, खेतीयोग्य जमिन, घरायसी किनमेल गर्न पसलहरू आदि राम्रो छन्। तेहि झोता बजार नजिक रहेको त्यो गाउँमा कुनै विकासका आयोजनाको आँखा अहिले सम्म पुगेको छैन। न खाने पानी राम्रो छ, न बिजुली छ , न सड्क छ, शिक्षाको अवस्था नाजुक देखिन्छ। सरसफाइको चेत अझै निम्न छ। गाउँ सम्म जाने गोरेटो बाटो पनि धरापपूर्ण छ। मानिसहरू एक्ला हुँदै छन्, घरहरू रित्तिँदै छन्। तन्नेरीहरू धेरै सहर पसेकाछ्न्न , कोही भारत/खाडि मुलुक पसेकाछ्न। बुढा बा आमा र साना बच्चाहरू मात्र देखिन्थे।  गरिब झन् गरिब हुँदै छन्। त्यही गरिबी देखाएर केही...

The district of Bajhang in Nepal shows some interesting examples of how local communities perceive and respond to geological hazards. Case-1 A house has been built on a part of a landslide body without any protection measures. This highlights the lack of awareness and understanding of the potential risks associated with building in landslide-prone areas. Case-2 Rapid erosion of the river bank has led to the destruction of cultivated land. In an attempt to protect their land, the local community has constructed riverbank protection structures. This highlights their recognition of the problem and efforts to mitigate the effects of erosion, but it also suggests a lack of understanding of the underlying causes of erosion and the need for long-term sustainable solutions. Case-3 As a result of a recent flood and debris on the Seti River's left bank tributary, two house foundations have been exposed to the sky, and a suspension bridge foundation has been damaged. This highlights...