रासुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीको कारण

हिजो बिहान रासुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीले ठूलो जनधन तथा भौतिक पूर्वाधारमा क्षति पुर्‍याएको छ। ज्यान गुमाउनुहुने सम्पूर्णमा भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली तथा शोकसन्तप्त परिवारजनमा हार्दिक समवेदना। बेपत्ता हुनुहुनेहरू सकुशल भेटिनुहोस् भन्ने कामना गर्दछु। खोला किनारामा रहेका घर, पुल, सडक, Hydropower Project component  हरु तथा अन्य infrastructure बगाएको कुराले हामि सबैलाई दु:खित बनाएको छ। 

आखिर यो के कसरि भेएको होला भनि उपलब्ध भिडियो, तस्बिर र Satellite Images हेर्दा Miteri Bridge बाट करिब 20 km upstream, Nepal–China border नजिकको Lhende Khola क्षेत्रमा भएको Ice-Rock/Debris Failure र त्यसपछि बनेको सम्भावित River Blockage/Temporary Debris Lake को अचानक breach सँग यो घटना सम्बन्धित हुनसक्ने देखिन्छ। यसबाट आएको अत्यधिक पानी, ढुंगा, माटो, बरफ र अन्य debris ले तलतिरको नदी प्रणालीमा ठूलो Flood Surge सिर्जना गरेको हुनसक्छ।

यसलाई एउटा Cascading Hazard का रूपमा बुझ्नुपर्छ, जहाँ एउटा Geological Event ले अर्को Hazard निम्त्याउँदै अन्ततः ठूलो विपत्तिमा परिणत हुन्छ। यस्तो अवस्थामा पानीको discharge मात्र होइन, त्यसले बोकेको debris को मात्रा, आकार र energy ले पनि विनाशको स्तर निर्धारण गर्छ।

यस घटनाले नेपालका लागि एउटा गम्भीर Engineering Lesson दिएको छ। हिमाली क्षेत्रमा Flood Hazard लाई केवल Rainfall र River Discharge का आधारमा मात्र मूल्यांकन गरेर पुग्दैन। अब Hydropower Project, Road, Bridge तथा Settlement planning गर्दा आयोजनाभन्दा धेरै माथिसम्मका Glacier, Unstable Slope, Landslide Dam, Debris Flow र अन्य Upstream Geological Hazards लाई समग्र रूपमा अध्ययन र monitoring गर्न आवश्यक छ।

प्राकृतिक विपत्ति रोक्न सायद सकिँदैन, तर यस्ता Cascading Hazards लाई समयमै पहिचान, monitoring र Early Warning मार्फत मानवीय तथा भौतिक क्षति धेरै कम गर्न सकिन्छ। यो घटनाले हामीलाई एउटा महत्वपूर्ण कुरा सम्झाएको छ: आयोजनाको site मात्र हेरेर हुँदैन, त्यसको सम्पूर्ण upstream Geological, Geomorphological and Hydrological System बुझ्नुपर्छ जस्तो मलाइ लाग्छ।