Skip to main content

Posts

Showing posts from October 4, 2026

The Psychology of Money (पैसाको मनोविज्ञान)

The Psychology of Money (पैसाको मनोविज्ञान) लेखक: मोर्गन हाउसल (Morgan Housel) १. परिचय: पैसाको खेल ज्ञानले मात्र होइन, व्यवहारले जितिन्छ The Psychology of Money व्यक्तिगत आर्थिक जीवनलाई बुझ्न मद्दत गर्ने प्रसिद्ध पुस्तक हो। लेखक मोर्गन हाउसलले यस पुस्तकमा पैसा कमाउने, बचत गर्ने, लगानी गर्ने र आर्थिक स्वतन्त्रता हासिल गर्ने विषयलाई सरल तर गहिरो ढङ्गले व्याख्या गरेका छन्। सामान्यतया हामी पैसा कमाउन आर्थिक ज्ञान, गणित, बजारको जानकारी र सही अवसर आवश्यक ठान्छौँ। तर लेखकका अनुसार आर्थिक सफलताको एउटा ठूलो आधार मानिसको व्यवहार हो। हामी पैसालाई कसरी हेर्छौँ, जोखिमलाई कसरी बुझ्छौँ, लोभ र डरलाई कसरी नियन्त्रण गर्छौँ र भविष्यका लागि कति धैर्य गर्न सक्छौँ भन्ने कुराले हाम्रो आर्थिक जीवनमा ठूलो प्रभाव पार्छ। एउटै आम्दानी भएका दुई व्यक्तिको आर्थिक अवस्था फरक हुन सक्छ। एक जनाले नियमित बचत गरेर आर्थिक सुरक्षा निर्माण गर्न सक्छ भने अर्कोले सबै आम्दानी खर्च गरेर जीवनभर आर्थिक तनाव भोग्न सक्छ। यसको कारण आम्दानी मात्र होइन, पैसासँग सम्बन्धित सोच र व्यवहार पनि हो। २. पैसा कमाउनेभन्दा पैसा टिकाउनु महत्त्वपू...

It's a Wonderful Life (1946): जीवनको वास्तविक मूल्य

It's a Wonderful Life (1946): जीवनको वास्तविक मूल्य निर्देशक: फ्र्याङ्क काप्रा (Frank Capra) मुख्य अभिनेता: जेम्स स्टुअर्ट (James Stewart) र डोना रिड (Donna Reed) विधा: पारिवारिक नाटक, रोमान्स र कल्पनात्मक कथा It's a Wonderful Life सन् १९४६ मा बनेको प्रसिद्ध अमेरिकी चलचित्र हो। यो एउटा साधारण मानिसको असाधारण जीवनबारेको कथा हो। यसले जीवनमा सफलता भनेको पैसा, प्रतिष्ठा वा ठूला उपलब्धि मात्र होइन, आफूले अरूको जीवनमा पारेको सकारात्मक प्रभाव पनि हो भन्ने देखाउँछ। १. आफ्ना सपना त्याग्दै अरूका लागि बाँच्ने मानिस जर्ज बेली एउटा सानो अमेरिकी सहरमा हुर्किएको युवक हो। उसको सपना संसार घुम्ने, ठूलो काम गर्ने र जीवनमा केही असाधारण उपलब्धि हासिल गर्ने हुन्छ। ऊ आफ्नो सहरभन्दा बाहिरको संसार हेर्न चाहन्छ। तर परिस्थितिले उसलाई बारम्बार आफ्ना योजना त्याग्न बाध्य बनाउँछ। बुवाको निधनपछि उसले परिवारको व्यवसाय सम्हाल्नुपर्छ। उसले स्थानीय मानिसहरूलाई सहज रूपमा घर किन्न सहयोग गर्ने पारिवारिक संस्था चलाउँछ। उसका साथीहरू नयाँ ठाउँमा जान्छन्, आफ्नो करियर बनाउँछन् र व्यक्तिगत सफलता हासिल गर्छन्। तर जर्ज भने ...

Detachment : एक्लोपन, भावनात्मक दूरी र मानवीय सम्बन्धको कथा

Detachment (2011): एक्लोपन, भावनात्मक दूरी र मानवीय सम्बन्धको कथा निर्देशक: टोनी के (Tony Kaye) मुख्य अभिनेता: एड्रियन ब्रोडी (Adrien Brody) १. अरूसँग नजिकिन नचाहने मानिस Detachment सन् २०११ मा बनेको एउटा मनोवैज्ञानिक नाटक हो। यसको मुख्य पात्र हेनरी बार्थेस एक अस्थायी शिक्षक हुन्, जो एउटा विद्यालयबाट अर्को विद्यालयमा काम गर्दै जीवन बिताउँछन्। उनी विद्यार्थीहरूको समस्या बुझ्न सक्छन्, अरूको दुःखप्रति संवेदनशील छन्, तर आफू भने भावनात्मक रूपमा एक्लिएका छन्। बाहिरबाट उनी शान्त र समझदार देखिन्छन्। तर भित्र उनी विगतका पीडा, पारिवारिक घाउ र एक्लोपनले थिचिएका छन्। उनी मानिसहरूसँग नजिकिनुभन्दा दूरी कायम राख्न सुरक्षित ठान्छन्, किनकि सम्बन्धमा नजिकिनु भनेको फेरि चोट लाग्ने सम्भावना स्वीकार गर्नु हो। उनी अरूको दुःख बुझ्न सक्छन्, तर आफ्नै दुःखसँग सहज रूपमा सामना गर्न सक्दैनन्। २. समस्याले भरिएको विद्यालय हेनरीलाई एउटा समस्याग्रस्त विद्यालयमा पढाउन पठाइन्छ। त्यहाँ विद्यार्थीहरू अनुशासनहीन छन्, शिक्षकहरू निराश छन् र विद्यालय प्रशासन पनि दबाबमा छ। धेरै विद्यार्थीहरू पारिवारिक समस्या, असुरक्षा र भावनात...

भूमिगत संसारका टिपोटहरू (Notes from Underground)

भूमिगत संसारका टिपोटहरू (Notes from Underground) लेखक: फ्योदोर दोस्तोयेभ्स्की १. समाजबाट टाढिएको एउटा मानिस Notes from Underground सन् १८६४ मा प्रकाशित रूसी साहित्यको प्रसिद्ध दार्शनिक कृति हो। यसको मुख्य पात्र एक पूर्व सरकारी कर्मचारी हो, जो समाजबाट टाढिएर एक्लो जीवन बिताइरहेको हुन्छ। ऊ मानिसहरूप्रति अविश्वास गर्छ र समाजका नियम, नैतिकता तथा मानिसहरूको व्यवहारमाथि प्रश्न उठाउँछ। उसलाई लाग्छ, मानिसहरू बाहिरबाट सभ्य र बुद्धिमान् देखिए पनि उनीहरूको भित्री संसार स्वार्थ, घमण्ड, ईर्ष्या र कमजोरीले भरिएको हुन्छ। तर विडम्बना के छ भने, अरूको कमजोरी देख्ने ऊ आफ्नै कमजोरीबाट मुक्त हुन सक्दैन। २. धेरै सोच्नु पनि दुःखको कारण बन्न सक्छ मुख्य पात्र अत्यन्त धेरै सोच्छ। कुनै निर्णय लिनुअघि उसले त्यसका सम्भावित परिणामहरू बारम्बार कल्पना गर्छ। आफूले गर्ने काम सही छ कि गलत, अरूले आफूलाई कसरी हेर्लान् र आफ्नो व्यवहारले के असर पार्ला भन्ने प्रश्नहरूमा ऊ अल्झिरहन्छ। अन्ततः ऊ निर्णय लिन सक्दैन र जीवनमा अगाडि बढ्न पनि सक्दैन। कहिलेकाहीँ आफू अपमानित भएको महसुस गर्छ, तर त्यसको प्रतिवाद गर्ने साहस जुटाउन सक्दैन।...

Good Vibes, Good Life

Good Vibes, Good Life by  Vex King राम्रो सोच, राम्रो जीवन लेखक: Vex King १. आत्मप्रेम नै सुखी जीवनको सुरुवात हो जीवनलाई राम्रो बनाउन सधैँ परिस्थिति बदलिनुपर्छ भन्ने छैन। कहिलेकाहीँ आफूले जीवनलाई हेर्ने दृष्टिकोण बदल्नु पनि पर्याप्त हुन्छ। हामीमध्ये धेरै मानिस आफ्नो खुसी अरूको व्यवहारमा खोज्छौँ। कसैले प्रशंसा गरिदियो भने खुसी हुन्छौँ, कसैले बेवास्ता गर्‍यो भने दुःखी हुन्छौँ। अरूले हामीलाई कति महत्त्व दिए भन्ने आधारमा आफ्नो मूल्य निर्धारण गर्न थाल्छौँ। तर आफ्नो जीवनलाई राम्रो बनाउन सबैभन्दा पहिले आफूलाई बुझ्न र स्वीकार गर्न आवश्यक छ। हाम्रो मूल्य अरूले हामीलाई कस्तो व्यवहार गर्छन् भन्ने कुराले मात्र निर्धारण गर्दैन। आफ्ना कमजोरी, विगतका गल्ती र अपूर्णतासहित आफूलाई स्वीकार गर्न सक्नु नै आत्मप्रेमको सुरुवात हो। २. सकारात्मक सोच भनेको दुःखलाई अस्वीकार गर्नु होइन सकारात्मक सोच राख्नु भनेको जीवनमा कुनै समस्या छैन भनेर देखाउनु होइन। कहिलेकाहीँ परिस्थिति साँच्चै कठिन हुन्छ। हामीले चाहेको कुरा प्राप्त हुँदैन, प्रिय मानिसहरू टाढिन्छन् र मेहनत गर्दा पनि असफलता हात लाग्छ। यस्तो बेला दुःखी हुनु...

सेतो रातहरू (White Nights)

सेतो रातहरू (White Nights) लेखक: फ्योदोर दोस्तोयेभ्स्की फ्योदोर दोस्तोयेभ्स्कीको प्रसिद्ध कथा सेतो रातहरू प्रेम, एक्लोपन, कल्पना, आशा र अधुरो रहन गएको सम्बन्धको भावनात्मक कथा हो। यसले कहिलेकाहीँ जीवनमा छोटो समयका लागि भेटिएका मानिसहरूले पनि हाम्रो मनमा गहिरो छाप छोड्न सक्छन् भन्ने देखाउँछ। कथाको मुख्य पात्र सेन्ट पिटर्सबर्ग सहरमा बस्ने एक एक्लो युवक हो। उसको नाम कथामा उल्लेख गरिएको छैन। ऊ मानिसहरूसँग धेरै घुलमिल हुँदैन र आफ्नै कल्पनाको संसारमा रमाउँछ। उसका खास साथीहरू छैनन्। ऊ सहरका सडकहरूमा एक्लै हिँड्छ, घरहरू र मानिसहरूलाई हेर्छ अनि आफ्नै मनमा अनेकौँ कथा बुन्छ। उसका लागि कल्पना नै जीवनको सबैभन्दा सुन्दर सहारा बनेको हुन्छ। एक रात सहरमा घुम्दै गर्दा उसको भेट नास्तेन्का नामकी युवतीसँग हुन्छ। नास्तेन्का दुःखी भएर रोइरहेकी हुन्छे। युवकले उसको दुःख बुझ्ने प्रयास गर्छ र उनीहरूबीच कुराकानी सुरु हुन्छ। त्यसपछि उनीहरू लगातार चार रात भेट्छन्। सेन्ट पिटर्सबर्गको गर्मीयाममा राति पनि आकाश पूर्ण रूपमा अँध्यारो नहुने भएकाले त्यहाँको वातावरण उज्यालो र स्वप्निल देखिन्छ। यही विशेष वातावरणले कथालाई ‘सेत...

जब मान्छे कमाउन नसक्ने हुन्छ

जब मान्छे कमाउन नसक्ने हुन्छ नेपालको एउटा पहाडी गाउँमा एउटा परिवार बस्थ्यो। घरको जेठो छोरो सानैदेखि जिम्मेवार थियो। बुवाको स्वास्थ्य कमजोर थियो, आमाको उमेर ढल्कँदै थियो र भाइबहिनीहरू पढ्दै थिए। घरको आर्थिक अवस्था राम्रो थिएन। त्यसैले उसले आफ्नो रहरभन्दा परिवारको आवश्यकतालाई ठूलो ठान्यो। पढाइ सकेपछि ऊ विदेश गयो। सुरुमा खाडी मुलुकमा काम गर्‍यो, पछि अर्को देश पुग्यो। घाम, पानी, गर्मी र थकान नभनी काम गरिरह्यो। महिनाको अन्त्यमा तलब आउँथ्यो, अनि त्यो पैसा नेपालमा रहेको परिवारको खातामा पुग्थ्यो। उसले आफ्नो लागि धेरै केही राख्दैनथ्यो। आमाको औषधि, भाइको पढाइ, बहिनीको विवाह र गाउँमा बनिरहेको घर नै उसका प्राथमिकता थिए। वर्षहरू बित्दै गए। गाउँमा उसको चर्चा हुन थाल्यो। घरमा पक्की छाना लाग्यो, आँगनमा मोटरसाइकल आयो, भाइले राम्रो कलेजमा पढ्ने अवसर पायो। छिमेकीहरूले आमालाई भन्थे, “तपाईंको छोरो त भाग्यमानी रहेछ, विदेश गएर परिवारको जीवन नै बदलिदियो।” आमा छोराको प्रशंसा सुन्दा खुसी हुन्थिन्। छोरो पनि टाढै बसेर परिवारको खुसीमा आफ्नो जीवनको अर्थ खोज्थ्यो। उसलाई लाग्थ्यो, आफूले दुःख पाए पनि परिवार सुखी छ भने...

नदीको तेस्रो किनार

नदीको तेस्रो किनार एक देशमा एउटा सुन्दर नदी बग्थ्यो। त्यसको नाम थियो, निशान्ती नदी। नदीका दुई किनार थिए। एउटा किनारमा एउटा सानो गाउँ थियो, जहाँ धनबहादुरको घर थियो। त्यही घरमा उनकी श्रीमती, साना छोराछोरी र बूढी आमा बस्थे। नदीको अर्को किनारजस्तै धनबहादुरको मनमा पनि एउटा अर्को संसार थियो, जहाँ गरिबी थिएन, अभाव थिएन र परिवारका सबै सपना पूरा भएका हुन्थे। ती दुई किनारको बीचमा उनको जीवन बगिरहेको थियो, तर उनलाई थाहा थिएन, एक दिन उनी आफैँ एउटा यस्तो किनारमा पुग्नेछन्, जहाँ न उनी आफ्नो घरका रहनेछन्, न आफ्ना सपनाका। गाउँमा खेती गरेर परिवार पाल्न गाह्रो भएपछि धनबहादुर विदेश गए। जाने दिन छोराले उनको हात समातेर सोध्यो, “बुबा, कहिले फर्किनुहुन्छ?” उनले छोराको निधार चुम्दै भने, “घर बनाउने पैसा कमाएर चाँडै फर्किन्छु।” श्रीमतीले आँसु लुकाउँदै उनलाई बाटोसम्म पुर्‍याइन्। बूढी आमाले आशीर्वाद दिँदै भनिन्, “धेरै टाढा नबस्नु, छोरा। पैसा फेरि कमाइएला, बितेको समय फर्किँदैन।” विदेश पुगेपछि धनबहादुरले दिनरात नभनी काम गरे। कहिले घाममा, कहिले धुलोमा, कहिले आफ्नै आँसु लुकाउँदै। महिनाको अन्त्यमा तलब आउँथ्यो, अनि उनी ...

एउटा अर्को दृश्य

एउटा अर्को दृश्य तराईको एउटा गाउँ। बिहानैदेखि आँगनमा चहलपहल छ। बुढी आमाले नातिनीलाई काखमा राखेर तेल लगाइरहेकी छन्। हजुरबा खेततिर जाने तयारीमा छन्। गोठमा गाई कराइरहेको छ। आँगनको डिलमा पाकेका केरा झुन्डिएका छन्। तर छोरी र ज्वाइँ भने सहरमा छन्। नातिनातिनालाई पढाउन भनेर। फोनमा भिडियो कल आउँछ। “हजुरआमा, हाम्रो गाउँको आँप पाक्यो?” “पाक्यो नि बाबु, तिमीहरूका लागि छुट्टै राखेकी छु।” “हजुरबा, यसपालि पनि मलाई खोलामा माछा मार्न लैजानुहुन्छ?” “लैजान्छु नि। तिमी आएपछि।” केही क्षण चुप लागेर बच्चाले सोध्छ, “तर हामी कहिले आउने?” हजुरबाले मुस्कुराउँदै भन्छन्, “छिट्टै आऊ है।” उता आमाले फोन खोस्दै भन्छिन्, “अब पढाइ गर। गाउँ गएर के हुन्छ? यहाँ बसेर पढे पो भविष्य बन्छ।” फोन काटिन्छ। आँगन फेरि सुनसान हुन्छ। हजुरआमाले बच्चाका लागि राखेको आँपलाई हेर्छिन्। हजुरबाले हातमा समातेको माछा मार्ने जाललाई फेरि थन्क्याउँछन्। सायद बच्चाहरूलाई थाहा छैन, उनीहरू गाउँ जान मात्र खोजिरहेका होइनन्। उनीहरू आफ्नो आँगन, हजुरबा–हजुरआमा, माटोको गन्ध, खेल्ने साथी र आफ्नो बाल्यकाल खोजिरहेका छन्। र सहरमा बसेका आमाबुबालाई पनि सायद थाहा...