नदीको तेस्रो किनार

नदीको तेस्रो किनार

एक देशमा एउटा सुन्दर नदी बग्थ्यो। त्यसको नाम थियो, निशान्ती नदी। नदीका दुई किनार थिए। एउटा किनारमा एउटा सानो गाउँ थियो, जहाँ धनबहादुरको घर थियो। त्यही घरमा उनकी श्रीमती, साना छोराछोरी र बूढी आमा बस्थे। नदीको अर्को किनारजस्तै धनबहादुरको मनमा पनि एउटा अर्को संसार थियो, जहाँ गरिबी थिएन, अभाव थिएन र परिवारका सबै सपना पूरा भएका हुन्थे। ती दुई किनारको बीचमा उनको जीवन बगिरहेको थियो, तर उनलाई थाहा थिएन, एक दिन उनी आफैँ एउटा यस्तो किनारमा पुग्नेछन्, जहाँ न उनी आफ्नो घरका रहनेछन्, न आफ्ना सपनाका।

गाउँमा खेती गरेर परिवार पाल्न गाह्रो भएपछि धनबहादुर विदेश गए। जाने दिन छोराले उनको हात समातेर सोध्यो, “बुबा, कहिले फर्किनुहुन्छ?” उनले छोराको निधार चुम्दै भने, “घर बनाउने पैसा कमाएर चाँडै फर्किन्छु।” श्रीमतीले आँसु लुकाउँदै उनलाई बाटोसम्म पुर्‍याइन्। बूढी आमाले आशीर्वाद दिँदै भनिन्, “धेरै टाढा नबस्नु, छोरा। पैसा फेरि कमाइएला, बितेको समय फर्किँदैन।”

विदेश पुगेपछि धनबहादुरले दिनरात नभनी काम गरे। कहिले घाममा, कहिले धुलोमा, कहिले आफ्नै आँसु लुकाउँदै। महिनाको अन्त्यमा तलब आउँथ्यो, अनि उनी आफ्नो खर्च कटाएर घरमा पैसा पठाउँथे। छोराछोरीको पढाइ, आमाको औषधि, घरखर्च र ऋण तिर्दै जाँदा पक्की घर बनाउने सपना भने सधैँ केही पर सर्दै गयो। उनले आफूलाई सम्झाउँथे, “अर्को दुई वर्ष दुःख गर्छु, त्यसपछि त फर्किहाल्छु।”

तर दुई वर्ष पाँच वर्ष भए, पाँच वर्ष दस वर्ष भए। छोराछोरी ठूला हुँदै गए। उनीहरूको बाल्यकाल फोनको पर्दामा सीमित भयो। छोराले विद्यालयमा पुरस्कार पाउँदा बुबा साथमा थिएनन्। छोरी बिरामी पर्दा बुबाको हात उनको निधारमा थिएन। घरमा चाडपर्व आउँथे, आफन्त भेला हुन्थे, तर धनबहादुरको ठाउँ सधैँ खाली रहन्थ्यो। फोनमा सबैले हाँसेर कुरा गर्थे, तर फोन काटिएपछि उनको कोठा फेरि सुनसान हुन्थ्यो।

धेरै वर्षपछि धनबहादुर गाउँ फर्किए। उनले सपना देखेको पक्की घर बनिसकेको थियो। आँगनमा सिमेन्ट बिछ्याइएको थियो, छानामा नयाँ जस्ता थिए र ढोकामा रंग लगाइएको थियो। तर उनलाई स्वागत गर्न दौडिएर आउने साना छोराछोरी अब ठूला भइसकेका थिए। छोराको आफ्नै संसार थियो, छोरीको आफ्नै घर। श्रीमतीको अनुहारमा उमेरका रेखा थपिएका थिए। बूढी आमाले उनको प्रतीक्षा गर्दागर्दै संसार छाडिसकेकी थिइन्।

पहिलो रात धनबहादुर आफ्नै घरको ओछ्यानमा सुते, तर निदाउन सकेनन्। घर आफ्नै थियो, मान्छे आफ्नै थिए, तर उनीहरूबीच बितेका वर्षहरू कसैले फिर्ता ल्याउन सक्दैनथ्यो। उनले छोरालाई बाल्यकालका कुरा सुनाउन खोजे, तर छोरासँग ती सम्झना थिएनन्। छोरीले उनको मनपर्ने खाना पकाइदिई, तर बुबाले छोरीको मनपर्ने खाना के हो भनेर सोध्नुपर्ने अवस्था थियो। श्रीमतीसँग धेरै कुरा गर्न चाहन्थे, तर लामो समयको दूरीले उनीहरूबीच नबोलिएको एउटा पर्खाल बनाइसकेको थियो।

केही महिना बितेपछि धनबहादुर फेरि विदेश जाने तयारी गर्न थाले। यसपटक घर बनाउन पैसा चाहिएको थिएन। छोराको भविष्य, छोरीको बिहे र परिवारका अरू जिम्मेवारी बाँकी थिए। श्रीमतीले सोधिन्, “अब पनि जानैपर्छ र? यति वर्ष त परिवारकै लागि बिताउनुभयो।” धनबहादुरले केही बेर चुप लागेर भने, “अलिकति जिम्मेवारी बाँकी छ। त्यो पूरा गरेर फर्किन्छु।” श्रीमतीले केही भनिनन्। उनलाई थाहा थियो, यो वाक्य उनी धेरै वर्षदेखि सुन्दै आएकी थिइन्।

विदेशको विमानस्थलमा बिदाइ गर्न आएको नातिले उनको हात समातेर सोध्यो, “हजुरबुबा, तपाईं फेरि किन जानुभएको? हाम्रो घर त बनिसक्यो नि!” धनबहादुरले नातिको अनुहार हेरे। जवाफ दिन खोजे, तर शब्द निस्किएनन्। उनले नातिलाई अँगालो हाले र आँखा पुछ्दै अघि बढे। पछाडि फर्केर हेर्दा परिवार हात हल्लाइरहेको थियो। उनी मुस्कुराउन खोजे, तर त्यो मुस्कानभित्र कति वर्षको थकान र कति अधुरा रहर लुकेका थिए, कसैले देखेन।

विदेशमा केही समय बितेपछि धनबहादुर बिरामी परे। काम गर्न नसक्ने भएपछि उनलाई नेपाल फर्काइयो। यसपटक उनी विमानस्थलबाट सीधै गाउँको घर पुगे। श्रीमतीले ढोका खोलिन्। धनबहादुरले आँगन, घर र परिवारलाई एकपटक नियाले। उनले जीवनभर बनाउन खोजेको घर उनको अगाडि थियो, तर आफूले गुमाएका वर्षहरू फर्केर आउने थिएनन्। केही दिनपछि धनबहादुरले संसार छाडे। घरका भित्तामा उनका पसिनाले बनेका इँटाहरू थिए, तर त्यही घरमा उनका अधुरा संवाद, छुटेका चाडपर्व र सँगै बिताउन नपाएका क्षणहरूको हिसाब कसैले गर्न सकेन।

निशान्ती नदी अझै बगिरहेको थियो। गाउँका मानिसहरू आफ्नै काममा व्यस्त थिए। धनबहादुरको घर पनि उहीँ थियो, तर उनको प्रतीक्षा अब कसैले गर्नुपर्ने थिएन। नदीका दुई किनार थिए, तर धनबहादुरको जीवन कतै बीचमै छुट्यो। एउटा किनारमा परिवार थियो, अर्कोमा राम्रो भविष्यको सपना। ती दुवैलाई जोड्ने पुल बनाउन खोज्दाखोज्दै उनले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा गुमाए। उनको जीवनको तेस्रो किनार त्यहीँ बन्यो, जहाँ उनले परिवारको भविष्य त बनाए, तर आफूलाई उनीहरूसँगै बाँच्ने समय दिन सकेनन्।

सायद जीवनको सबैभन्दा ठूलो दुःख सपना पूरा नहुनु होइन, सपना पूरा गर्दागर्दै बाँच्नुपर्ने जीवन नै छुट्नु हो। हामी भविष्यका लागि आजलाई त्याग्छौँ, भोलिका सुखका लागि आजका सम्बन्धहरू पछि सार्छौँ। तर समय नदीजस्तै बगिरहन्छ। एकपटक छुटेको किनारमा फर्किन सकिएला, तर त्यहाँ बितेका दिनहरू कहिल्यै फर्किँदैनन्।