रातो महलको सपना

रातो महलको सपना

चिनियाँ उपन्यास Dream of the Red Chamber बाट प्रेरित नेपाली परिवेशमा भावानुवाद

१. ठूलो घर, ठूलो इज्जत र भित्रभित्रै भत्किँदै गरेको परिवार

काठमाडौंको पुरानो सहरमा एउटा प्रतिष्ठित परिवार बस्थ्यो। परिवारसँग पुर्ख्यौली घर, जग्गाजमिन, प्रशस्त धनसम्पत्ति र समाजमा ठूलो इज्जत थियो। चाडपर्वमा उनीहरूको घरमा पाहुनाको भीड लाग्थ्यो। आफन्तहरू भेला हुन्थे, भोजभतेर चल्थ्यो र घरका ठूलाबडाको प्रशंसा हुन्थ्यो। बाहिरबाट हेर्दा त्यो परिवारमा कुनै कुराको कमी थिएन।

परिवारका मुखियाको एउटै सपना थियो, आफ्नो वंशको प्रतिष्ठा अझै बढोस्। छोराछोरीले राम्रो पढून्, ठूलो पदमा पुगून्, समाजमा नाम कमाऊन् र पुर्खाले बनाएको इज्जत जोगाइराखून्। उनीहरूका लागि परिवारको प्रतिष्ठा नै सबैभन्दा ठूलो कुरा थियो।

तर त्यो विशाल घरको भित्री संसार बाहिर देखिएजस्तो शान्त थिएन। कोही सम्पत्तिको लोभमा थिए, कोही आफ्नो हैसियत जोगाउन चाहन्थे, कोही अरूभन्दा ठूलो बन्न खोज्थे। हाँसो र भोजभतेरको पछाडि ईर्ष्या, मनमुटाव र स्वार्थ लुकेका थिए।

त्यही घरमा हुर्किएका थिए आर्यन। उनी परिवारका प्रिय छोरा थिए। परिवारले उनीबाट ठूलो आशा राखेको थियो। तर आर्यनको सोच अरूभन्दा फरक थियो। उनलाई धन, पद र प्रतिष्ठाभन्दा मानिसको मन, प्रेम, साहित्य र स्वतन्त्रता बढी महत्त्वपूर्ण लाग्थ्यो।

उनका बुवाआमा भने उनको यस्तो सोचबाट सन्तुष्ट थिएनन्। उनीहरू छोराले सरकारी सेवामा ठूलो पद पाओस्, शक्तिशाली मानिसहरूसँग सम्बन्ध बनाओस् र परिवारको नाम अझ माथि पुर्‍याओस् भन्ने चाहन्थे। आर्यनलाई भने जीवनको अर्थ अरूलाई उछिन्नुमा होइन, आफूले माया गरेका मानिससँग सुखी भएर बाँच्नुमा छ जस्तो लाग्थ्यो।

२. एउटै घरमा फुलेको प्रेम

आर्यनकी टाढाकी नातेदार अनुष्का आमाको मृत्यु भएपछि काठमाडौंमा रहेको त्यही पुर्ख्यौली घरमा बस्न आइन्। अनुष्का पढेलेखेकी, संवेदनशील र कविता लेख्न रुचाउने युवती थिइन्। उनको स्वभाव अलि भावुक थियो। अरूले सामान्य रूपमा भनेको कुराले पनि उनको मनमा गहिरो असर पार्थ्यो।

आर्यन र अनुष्का सँगै हुर्कँदै गए। उनीहरू कहिले घरको आँगनमा बसेर किताब पढ्थे, कहिले छतमा बसेर आकाश हेर्थे, कहिले जीवनका सपनाबारे कुरा गर्थे। घरका अरू सदस्यहरूका लागि उनीहरू केवल नातेदार थिए, तर उनीहरूका लागि एकअर्का विशेष बन्दै गएका थिए।

आर्यनलाई अनुष्कासँग कुरा गर्दा मन हलुका हुन्थ्यो। अनुष्काले पनि आफ्नो मनको कुरा आर्यनलाई मात्र खुलेर भन्न सक्थिन्। उनीहरूबीचको सम्बन्ध बिस्तारै प्रेममा बदलियो।

उनीहरूलाई ठूलो घर, महँगा गहना वा समाजको प्रशंसा चाहिएको थिएन। उनीहरू एकअर्कालाई बुझ्ने, सँगै बस्ने र आफ्नै तरिकाले जीवन बिताउने सपना देख्थे।

तर अनुष्काको मनमा एउटा डर सधैँ रहन्थ्यो। आर्यनको परिवारले उनीहरूको प्रेम स्वीकार गर्ला कि नगर्ला? उनी धनी र प्रतिष्ठित परिवारकी बुहारी बन्न योग्य मानिएलिन् कि मानिइनन्? परिवारले आफ्नो इज्जत र हैसियतलाई प्राथमिकता दियो भने उनीहरूको प्रेमको भविष्य के होला?

आर्यन उनलाई सम्झाउँथे, “हामी एकअर्कालाई माया गर्छौँ। एक दिन सबैले हाम्रो भावना बुझ्नेछन्।”

अनुष्का मुस्कुराउँथिन्, तर उनको मनमा उठेका प्रश्नहरू सजिलै हराउँदैनथे।

३. परिवारको रोजाइमा परेकी अर्की युवती

केही समयपछि आर्यनको परिवारसँग नजिकको सम्बन्ध भएकी सन्ध्या उनीहरूको घरमा आउन थालिन्। सन्ध्या शान्त, समझदार र व्यवहार मिलाएर चल्न सक्ने युवती थिइन्। उनी घरका ठूलाबडासँग कसरी बोल्ने, आफन्तसँग कसरी सम्बन्ध राख्ने र समाजमा कसरी प्रस्तुत हुने भन्ने कुरा राम्ररी जान्दथिन्।

परिवारका सदस्यहरू सन्ध्याबाट प्रभावित भए। उनीहरूलाई लाग्यो, सन्ध्याजस्ती युवती बुहारी बनेमा घरको इज्जत बढ्नेछ। उनको परिवारसँगको सम्बन्धले पनि उनीहरूको सामाजिक हैसियत बलियो बनाउनेछ।

बिस्तारै आर्यनको विवाहको कुरा चल्न थाल्यो। घरका ठूलाबडाले सन्ध्यालाई उपयुक्त ठाने। उनीहरूका लागि विवाह दुई जनाको प्रेमको विषय मात्र थिएन। त्यो दुई परिवारबीचको सम्बन्ध, सम्पत्ति, प्रतिष्ठा र भविष्यसँग जोडिएको निर्णय थियो।

जब आर्यनले आफ्नो विवाहको कुरा सुने, उनले अनुष्कालाई माया गर्ने कुरा परिवारलाई बताए। तर उनको कुरा गम्भीरतापूर्वक सुनिएन।

“जीवन केवल मनले चाहेको कुरा गरेर चल्दैन,” परिवारका एक ज्येष्ठ सदस्यले भने, “परिवारको इज्जत, भविष्य र हाम्रो सामाजिक हैसियत पनि हेर्नुपर्छ।”

आर्यनले जवाफ दिन सकेनन्। उनी परिवारलाई दुःखी बनाउन चाहँदैनथे, तर अनुष्कालाई छोड्ने कल्पनाले उनको मन छियाछिया हुन्थ्यो।

त्यस दिन उनले पहिलोपटक महसुस गरे, ठूलो घरमा बस्दैमा मानिस आफ्नो जीवनको मालिक हुँदोरहेनछ।

४. एउटा विवाह, दुईवटा टुटेका मन

परिवारले अन्ततः आर्यनको विवाह सन्ध्यासँग गराउने निर्णय गर्‍यो। तर आर्यनलाई वास्तविक योजना थाहा नदिई विवाह अनुष्कासँगै हुन लागेको विश्वास दिलाइयो।

उता अनुष्काले भने विवाह सन्ध्यासँग हुन लागेको कुरा थाहा पाइन्। उनले पहिले विश्वास गरिनन्। उनलाई लाग्यो, सायद कसैले गलत कुरा सुनाएको होला। तर जब सत्य स्पष्ट हुँदै गयो, उनको मनमा बाँकी रहेको आशा पनि टुट्दै गयो।

उनले आर्यनलाई भेट्ने प्रयास गरिन्। तर घरभित्र विवाहको तयारी चलिरहेको थियो। आफन्तहरूको आवतजावत बढेको थियो। बाजागाजा, किनमेल र भोजभतेरको चर्चा थियो। सबै जना खुसी देखिन्थे, तर त्यो खुसीको मूल्य कसैको प्रेमले चुकाउन लागेको थियो।

अनुष्का आफ्नो कोठामा एक्लै बसिन्। उनीसँग आर्यनसँग बिताएका क्षणहरूको सम्झना मात्र बाँकी थियो। उनले सँगै देखेका सपना सम्झिइन्। कुनै दिन यही घरमा आफ्नो जीवन सुरु होला भन्ने आशा गरेकी थिइन्। तर त्यही घरमा आफ्नो प्रेमको अन्त्य भइरहेको थियो।

उनको स्वास्थ्य पहिलेबाटै कमजोर थियो। गहिरो मानसिक पीडाले उनलाई झन् थला पार्‍यो। आर्यनको विवाहको दिन घरमा उत्सव चलिरहेको थियो। बाहिर बाजा बजिरहेको थियो, पाहुनाहरू रमाइरहेका थिए। तर घरको एउटा कुनामा अनुष्काको जीवन निभ्दै थियो।

अन्ततः अनुष्काले संसार छोडिन्।

विवाह सम्पन्न भएपछि आर्यनले आफूलाई अनुष्कासँग विवाह गर्न लागिएको भनेर झुक्याइएको र वास्तविकता अर्कै रहेको थाहा पाए। आफूले माया गरेको मानिस अन्तिम अवस्थामा हुँदा पनि उनको साथमा हुन नसकेको पीडाले उनलाई भित्रैदेखि तोडिदियो।

घरमा विवाहको भोज बाँकी थियो, तर आर्यनको मनमा कुनै खुसी थिएन। जुन घरमा केही घण्टाअघि उत्सव मनाइएको थियो, त्यही घरमा अब एउटा जीवनको अन्त्यले गहिरो शून्यता छाएको थियो।

उनले परिवारको इज्जत जोगाउन गरिएको निर्णयले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा प्रिय सम्बन्ध गुमाएको महसुस गरे।

५. प्रतिष्ठाको महल भत्किन थाल्छ

आर्यनको जीवनमा दुःख बढ्दै जाँदा परिवारको अवस्था पनि बिग्रँदै गयो। पुर्ख्यौली सम्पत्ति धेरै भएको कारण परिवारका सदस्यहरूले खर्चको चिन्ता गर्न छोडेका थिए। विवाह, भोजभतेर, देखावटी जीवन र सामाजिक प्रतिष्ठा कायम राख्ने नाममा ठूलो रकम खर्च गरिन्थ्यो।

परिवारका सदस्यहरूबीच सम्पत्तिको विषयलाई लिएर विवाद बढ्न थाल्यो। कसैले आफ्नो हिस्सा बढी खोज्थ्यो, कसैले अरूको कमजोरीबाट फाइदा लिन खोज्थ्यो। घरको इज्जत जोगाउने कुरा सबैले गर्थे, तर त्यसका लागि आवश्यक जिम्मेवारी लिन कोही तयार थिएन।

समयसँगै ऋण बढ्यो, जग्गाजमिन बेच्नुपर्ने अवस्था आयो र पहिले परिवारलाई सम्मान गर्ने मानिसहरू पनि टाढिन थाले। जसको घरमा कुनै समय पाहुनाको भीड लाग्थ्यो, त्यही घरमा बिस्तारै सुनसान छाउन थाल्यो।

पहिले परिवारको नाम सुनेर मानिसहरू आदर गर्थे। अब भने उनीहरू परिवारको कमजोर अवस्थाबारे कुरा गर्न थाले। ठूलो घर उस्तै थियो, तर त्यसमा पहिलेको खुसी र आत्मीयता बाँकी थिएन।

परिवारले जीवनभर जोगाउन खोजेको प्रतिष्ठा अन्ततः आफैँले गरेका गल्ती, स्वार्थ र गैरजिम्मेवारीका कारण खस्कँदै गयो।

६. आर्यनको मोहभङ्ग

अनुष्काको मृत्यु र परिवारको पतनले आर्यनलाई जीवनबारे गहिरो सोच्न बाध्य बनायो। उनले देखे, जसलाई परिवारले सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि ठानेको थियो, त्यो प्रतिष्ठा केही वर्षमै हराउन सक्छ। जुन सम्पत्तिका लागि मानिसहरूबीच झगडा हुन्थ्यो, त्यो पनि एक दिन अरूको हातमा जान सक्छ। जसलाई प्रेम गरिन्छ, उसलाई सधैँ आफ्नो साथमा राख्न सकिँदैन।

उनले आफूलाई प्रश्न गर्न थाले, “यदि अन्त्यमा सबै कुरा छुटेर जान्छ भने मानिसले जीवनभर किन यति धेरै घमण्ड गर्छ? किन धनका लागि सम्बन्ध बिगार्छ? किन परिवारको इज्जतको नाममा आफ्नै मानिसको खुसी खोस्छ?”

यी प्रश्नहरूको उत्तर उनले सजिलै पाएनन्। तर उनले एउटा कुरा बुझ्दै गए, मानिसले जीवनमा कमाएको सम्पत्तिभन्दा उसले जोगाएका सम्बन्धहरू धेरै मूल्यवान् हुन्छन्।

आर्यनले परिवारको सम्पत्ति वा प्रतिष्ठा फेरि हासिल गर्ने बाटो रोजेनन्। उनले सांसारिक जीवनबाट टाढिने निर्णय गरे। अन्ततः उनी घर छोडेर संन्यासी बने।

उनको प्रस्थानले परिवारका लागि अर्को पीडा थप्यो। तर आर्यनका लागि त्यो आफ्नो जीवनमा देखेका मोह, स्वार्थ र दुःखबाट टाढिएर शान्ति खोज्ने प्रयास थियो।

७. रातो महलको सपना

वर्षौँसम्म वैभव र प्रतिष्ठाले भरिएको त्यो घर अहिले पहिलेको जस्तो रहेन। आँगन उही थियो, भित्ताहरू उही थिए, तर त्यहाँ पहिलेको हाँसो सुनिँदैनथ्यो। उत्सव मनाइएका कोठाहरूमा सम्झना मात्र बाँकी थिए। परिवारले जीवनभर जोगाउन खोजेको इज्जत पनि समयसँगै धमिलो हुँदै गएको थियो।

कुनै समय सबैलाई आफ्नो संसार स्थायी छ भन्ने लाग्थ्यो। ठूलो घर, जग्गाजमिन, धनसम्पत्ति र सामाजिक प्रतिष्ठा सधैँ रहनेछन् भन्ने विश्वास थियो। तर समयले सबै कुरा बदलिदियो।

आर्यन र अनुष्काको प्रेम अधुरो रह्यो। सन्ध्याले विवाह त गरिन्, तर त्यो विवाहको पछाडि रहेको दुःखको छायाबाट मुक्त हुन सजिलो थिएन। परिवारले आफ्नो प्रतिष्ठा जोगाउन खोज्दा अन्ततः आफ्नो सुख, शान्ति र सम्पत्ति सबै गुमायो।

त्यसैले त्यो विशाल घर एउटा घर मात्र थिएन। त्यो मानिसले आफ्नो जीवनमा बनाउने सपना, घमण्ड, प्रेम र मोहको प्रतीक थियो। मानिसले त्यसलाई सधैँका लागि आफ्नो ठान्छ, तर समय आएपछि सबै कुरा बदलिन्छ।

निष्कर्ष: अन्त्यमा के बाँकी रहन्छ?

यो कथा एउटा धनी परिवारको उत्थान र पतनको कथा मात्र होइन। यो मानिसले धन, प्रतिष्ठा र सामाजिक इज्जतको पछि लाग्दा के गुमाउन सक्छ भन्ने प्रश्न पनि हो।

परिवारको इज्जत जोगाउन खोज्दा आर्यनले आफ्नो प्रेम गुमाए। सम्पत्ति र प्रतिष्ठा कायम राख्न खोज्दा परिवारले आफ्नै आधार कमजोर बनायो। सबैले सुखी जीवन चाहेका थिए, तर एकअर्काको भावना बुझ्न नसक्दा उनीहरूको संसार दुःखमा बदलियो।

जीवनमा धन कमाउनु, राम्रो घर बनाउनु र समाजमा सम्मान पाउनु गलत होइन। तर ती कुराका लागि आफ्नै मानिसको भावना, स्वतन्त्रता र खुसीलाई बलि चढाउनुको अर्थ के रहन्छ?

अन्ततः मानिसको जीवनमा सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति उसले कमाएको धन होइन, उसले जोगाएको प्रेम, विश्वास र आत्मीयता हो। प्रतिष्ठाको महल जति नै अग्लो भए पनि त्यसको जगमा मानवीयता छैन भने एक दिन त्यो भत्किन सक्छ।