Humble Inquiry: The Gentle Art of Asking Instead of Telling

Humble Inquiry: The Gentle Art of Asking Instead of Telling

लेखक: Edgar H. Schein

१. पुस्तकको मुख्य विचार (The Main Idea)

Humble Inquiry पुस्तकले हामीलाई एउटा सरल तर महत्त्वपूर्ण कुरा सिकाउँछ—अरूलाई आफ्नो कुरा सुनाउनुभन्दा पहिले उनीहरूको कुरा सुन्न सिक्नुपर्छ। हामी प्रायः कुनै समस्या देख्नेबित्तिकै आफ्नो विचार राख्न, सल्लाह दिन वा समाधान बताउन थाल्छौँ। तर धेरैपटक हामीले परिस्थितिलाई राम्ररी बुझेका हुँदैनौँ।

लेखक Edgar H. Schein का अनुसार, अरूसँग राम्रो सम्बन्ध बनाउन र विश्वास जित्न उनीहरूलाई विनम्रतापूर्वक प्रश्न सोध्नु, उनीहरूको कुरा ध्यान दिएर सुन्नु र उनीहरूको अनुभव बुझ्ने प्रयास गर्नु आवश्यक छ। सबै कुरा आफूलाई नै थाहा छ भन्ने सोच राख्नुभन्दा अरूबाट सिक्न तयार हुनु नै वास्तविक विनम्रता हो।

२. भन्नुभन्दा पहिले सोध्नुहोस् (Ask Before You Tell)

हामीलाई कुनै समस्या देखियो भने त्यसको समाधान तुरुन्तै बताउन मन लाग्छ। आफूले जानेको कुरा अरूलाई सिकाउन वा उनीहरूले के गर्नुपर्छ भनेर निर्देशन दिन सजिलो लाग्छ। तर हाम्रो सुझाव सही हुनका लागि पहिले समस्याको वास्तविक कारण बुझ्नुपर्छ।

मानौँ, कार्यालयमा कुनै कर्मचारीले काम समयमा पूरा गर्न सकेन। यस्तो अवस्थामा “तिमीले काम किन बिगार्‍यौ?” भनेर सोध्दा उसले आफ्नो बचाउ गर्न खोज्न सक्छ। बरु “काम पूरा गर्न के-कस्ता समस्या आए?” भनेर सोध्दा उसले वास्तविक कठिनाइ बताउन सक्छ।

सानो प्रश्नले पनि कुराकानीको दिशा बदल्न सक्छ। जब हामी पहिले बुझ्ने प्रयास गर्छौँ, तब मात्र सही सुझाव दिन र उचित निर्णय लिन सक्छौँ।

३. विनम्रताले विश्वास बढाउँछ (Humility Builds Trust)

विनम्र हुनु भनेको आफूलाई कमजोर देखाउनु होइन। आफूलाई सबै कुरा थाहा छैन भन्ने स्वीकार गर्नु र अरूको विचारबाट सिक्न तयार हुनु नै विनम्रता हो।

जब हामी कसैको कुरा ध्यान दिएर सुन्छौँ र उसको विचारलाई महत्त्व दिन्छौँ, उसले पनि हामीमाथि विश्वास गर्न थाल्छ। विशेष गरी कार्यस्थलमा कर्मचारीहरूले आफ्ना समस्या, गल्ती वा चिन्ता खुलस्त रूपमा भन्न सक्नु आवश्यक हुन्छ। यदि उनीहरूलाई आफ्नो कुरा सुन्ने कोही छैन भन्ने लाग्यो भने, उनीहरूले महत्त्वपूर्ण जानकारी लुकाउन सक्छन्।

विश्वास भनेको एकअर्काको कुरा सुन्ने, बुझ्ने र सम्मान गर्ने व्यवहारबाट बिस्तारै निर्माण हुने कुरा हो।

४. जवाफ दिन होइन, बुझ्नका लागि सुन्नुहोस् (Listen to Understand)

धेरैजसो कुराकानीमा अर्को व्यक्तिले बोलिरहँदा हामी उसको कुरा बुझ्नुभन्दा आफूले के जवाफ दिने भन्ने सोचिरहेका हुन्छौँ। यसले गर्दा उसको वास्तविक कुरा छुट्न सक्छ।

राम्रोसँग सुन्नु भनेको चुप लागेर बस्नु मात्र होइन। अर्को व्यक्तिले के भनिरहेको छ, उसले किन त्यस्तो सोचिरहेको छ र उसको अनुभव के छ भन्ने बुझ्ने प्रयास गर्नु हो।

कहिलेकाहीँ मानिसलाई तुरुन्तै सल्लाह चाहिएको हुँदैन। उसलाई आफ्नो कुरा राख्ने र कसैले बुझिदिने अवसर चाहिएको हुन्छ। त्यसैले बीचमै कुरा काट्ने, अनुमान लगाउने वा तुरुन्तै निर्णय सुनाउने बानी कम गर्नुपर्छ।

जब हामी बुझ्नका लागि सुन्न सिक्छौँ, तब गलत बुझाइ कम हुन्छ र सम्बन्ध बलियो बन्छ।

५. प्रश्न सोध्ने तरिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ (The Power of Questions)

एउटै विषयमा सोधिएका दुई फरक प्रश्नले मानिसको प्रतिक्रिया पनि फरक बनाउन सक्छन्।

उदाहरणका लागि, कसैले गल्ती गर्दा “तिमीले यस्तो गल्ती कसरी गर्‍यौ?” भनेर सोध्दा उसलाई दोष लगाइएको महसुस हुन सक्छ। तर “यो निर्णय गर्दा तिमीले के-कस्ता कुरालाई ध्यान दिएका थियौ?” भनेर सोध्दा उसले आफ्नो सोच र परिस्थितिबारे खुलस्त रूपमा बताउन सक्छ।

पहिलो प्रश्नको उद्देश्य गल्ती देखाउनु जस्तो सुनिन्छ भने दोस्रो प्रश्नले गल्ती कसरी भयो भन्ने बुझ्न मद्दत गर्छ।

त्यसैले प्रश्न सोध्दा हाम्रो उद्देश्य अरूलाई गलत साबित गर्नु होइन, वास्तविक कुरा पत्ता लगाउनु हुनुपर्छ। प्रश्नमा जिज्ञासा, सम्मान र सिक्ने इच्छा हुनुपर्छ।

६. राम्रो नेतृत्वको आधार (Humble Inquiry in Leadership)

राम्रो नेता भनेको सबै प्रश्नको उत्तर आफैँसँग भएको व्यक्ति मात्र होइन। राम्रो नेता त्यो हो, जसले आफ्नो टोलीका सदस्यहरूको ज्ञान र अनुभवको उपयोग गर्न जान्दछ।

कहिलेकाहीँ कर्मचारीलाई समस्याबारे नेतृत्वकर्ताभन्दा बढी जानकारी हुन्छ। तर नेतृत्वकर्ताले आफ्नो कुरा मात्र सही ठान्यो भने त्यस्तो जानकारी बाहिर आउन सक्दैन।

त्यसैले निर्णय गर्नुअघि टोलीका सदस्यसँग उनीहरूको विचार सोध्नु उपयोगी हुन्छ। “तपाईंलाई के लाग्छ?”, “हामीले कुन कुरा छुटाएका हुन सक्छौँ?” वा “यो काम अझ राम्रो बनाउन के गर्न सकिन्छ?” जस्ता प्रश्नले मानिसहरूलाई खुलेर सोच्न र आफ्नो विचार राख्न प्रोत्साहित गर्छन्।

नेतृत्व भनेको आदेश दिनु मात्र होइन; अरूको क्षमता र ज्ञानलाई बाहिर ल्याउन सक्नु पनि हो।

७. कार्यस्थलमा कसरी प्रयोग गर्ने? (Humble Inquiry at Work)

यो पुस्तकका विचार कार्यालयमा मात्र होइन, दैनिक जीवनका विभिन्न परिस्थितिमा पनि उपयोगी हुन्छन्।

- कसैले गल्ती गर्दा: दोष लगाउनुभन्दा गल्ती हुनुको कारण बुझ्ने प्रयास गर्नुहोस्।

- कुनै काम ढिलो हुँदा: “किन ढिलो गर्‍यौ?” भन्नुभन्दा “काम पूरा गर्न के कुराले बाधा पुर्‍यायो?” भनेर सोध्नुहोस्।

- मतभेद हुँदा: आफ्नो विचार मात्र सही ठान्नुको सट्टा अर्को व्यक्तिले किन फरक सोचिरहेको छ भन्ने बुझ्नुहोस्।

- टोलीमा निर्णय गर्दा: अरूको विचार नसुनी निर्णय गर्नुभन्दा पहिले उनीहरूबाट सुझाव लिनुहोस्।

- कसैले समस्या सुनाउँदा: तुरुन्तै समाधान दिन हतार नगरी पहिले उसको कुरा पूरा सुन्नुहोस्।

यी साना व्यवहारले सहकार्यलाई सहज बनाउँछन् र मानिसहरूबीच विश्वास बढाउँछन्।

८. हामी किन प्रश्न सोध्न हिचकिचाउँछौँ? (Barriers to Humble Inquiry)

कहिलेकाहीँ प्रश्न सोध्दा आफूलाई कम जान्ने व्यक्ति ठान्लान् भन्ने डर हुन्छ। विशेष गरी जिम्मेवार पदमा भएका मानिसलाई सबै कुरा थाहा हुनुपर्छ भन्ने दबाब महसुस हुन सक्छ।

तर सबै कुरा थाहा भएको देखाउन खोज्दा हामी महत्त्वपूर्ण जानकारीबाट वञ्चित हुन सक्छौँ। आफूलाई थाहा नभएको कुरा स्वीकार गर्नु र आवश्यक प्रश्न सोध्नु कमजोरी होइन, बरु परिपक्वताको संकेत हो।

त्यसैगरी, प्रश्न सोध्नु भनेको हरेक निर्णयमा अनावश्यक ढिलाइ गर्नु पनि होइन। आवश्यक जानकारी बुझिसकेपछि निर्णय लिनुपर्छ। मुख्य कुरा भनेको हतारमा निष्कर्ष निकाल्नुभन्दा पहिले पर्याप्त रूपमा बुझ्ने बानी विकास गर्नु हो।

९. दैनिक जीवनमा अपनाउनुपर्ने बानी (Practical Lessons)

यस पुस्तकबाट सिकेका कुरालाई व्यवहारमा उतार्न ठूलो परिवर्तन गर्नुपर्दैन। आफ्नो दैनिक कुराकानी गर्ने तरिकामा केही साना सुधार गरे पुग्छ।

पहिलो, अरूलाई सल्लाह दिनुअघि उनीहरूको अवस्था बुझ्नुहोस्। दोस्रो, उनीहरूले बोल्दा आफ्नो जवाफ तयार पार्नुभन्दा उनीहरूको कुरा सुन्नुहोस्। तेस्रो, आफूलाई सबै कुरा थाहा छ भन्ने सोच नराख्नुहोस्। चौथो, प्रश्न सोध्दा दोष लगाउनेभन्दा समाधान खोज्ने उद्देश्य राख्नुहोस्। अन्त्यमा, अरूको जवाफ सुनेपछि त्यसबाट सिक्न र आवश्यक परे आफ्नो विचार बदल्न पनि तयार हुनुहोस्।

यी बानीले हामीलाई राम्रो सहकर्मी, राम्रो साथी र अझ प्रभावकारी नेतृत्वकर्ता बन्न मद्दत गर्छन्।

निष्कर्ष (Conclusion)

Humble Inquiry को मूल सन्देश सरल छ—मानिससँग राम्रो सम्बन्ध बनाउन र उनीहरूको विश्वास जित्न सधैँ आफूले बोलेर, सिकाएर वा निर्देशन दिएर मात्र हुँदैन। कहिलेकाहीँ सही समयमा सोधिएको एउटा प्रश्न र ध्यानपूर्वक सुनिएको एउटा जवाफले धेरै ठूलो फरक पार्न सक्छ।

हामीले अरूको कुरा सुन्ने, उनीहरूको अनुभव बुझ्ने र उनीहरूबाट सिक्ने बानी विकास गर्‍यौँ भने सम्बन्ध मात्र राम्रो हुँदैन, निर्णय पनि अझ प्रभावकारी बन्छन्। विशेष गरी नेतृत्व र सहकार्यमा सफल हुन आफ्नो ज्ञान प्रदर्शन गर्नुभन्दा अरूको ज्ञान बुझ्ने क्षमता बढी महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ।

एक वाक्यमा पुस्तकको शिक्षा: अरूलाई आफू कति जान्दछु भनेर देखाउनुभन्दा, उनीहरूलाई बुझ्न र उनीहरूबाट सिक्नका लागि प्रश्न सोध्नुहोस्।