Men Without Women (महिलाविहीन पुरुषहरू)

Men Without Women (महिलाविहीन पुरुषहरू)

लेखक: हारुकी मुराकामी (Haruki Murakami)

१. परिचय: एक्लोपनको अदृश्य संसार

Men Without Women जापानी लेखक हारुकी मुराकामीको कथासङ्ग्रह हो। यसमा प्रेम, बिछोड, सम्झना, एक्लोपन र मानवीय सम्बन्धका जटिल पक्षहरू प्रस्तुत गरिएका छन्। पुस्तकका कथाहरूमा महिलालाई गुमाएका, प्रेममा असफल भएका वा आफ्नो जीवनमा कुनै महिलाको अनुपस्थितिपछि आफूलाई नयाँ रूपमा बुझ्न बाध्य भएका पुरुषहरू भेटिन्छन्।

तर यो पुस्तक महिलाविहीन पुरुषहरूको सामान्य कथा मात्र होइन। यो मानिसले आफूले माया गरेको व्यक्तिलाई गुमाएपछि आफ्नो अस्तित्व, पहिचान र जीवनको अर्थ कसरी बुझ्न थाल्छ भन्ने विषयमा केन्द्रित छ।

२. मानिससँग सबै कुरा भएर पनि केही अधुरो हुन सक्छ

कुनै मानिससँग राम्रो जागिर, पैसा, घर र सामाजिक प्रतिष्ठा हुन सक्छ। बाहिरबाट हेर्दा उसको जीवन व्यवस्थित देखिन सक्छ। तर उसको मनभित्र एउटा खाली ठाउँ हुन सक्छ, जसलाई बाहिरी सफलताले भरिदिन सक्दैन।

मुराकामीका कथाहरूमा पुरुषहरू प्रायः यस्तै अवस्थामा भेटिन्छन्। उनीहरू आफ्नो दैनिक जीवन चलाइरहेका हुन्छन्, तर विगतको प्रेम, अधुरो सम्बन्ध वा अचानक भएको बिछोडले उनीहरूको भित्री संसारलाई प्रभावित गरिरहेको हुन्छ।

उनीहरू सधैँ आफ्नो दुःख स्पष्ट रूपमा व्यक्त गर्न सक्दैनन्। कतिपयले काममा आफूलाई व्यस्त राख्छन्, कतिपय चुपचाप बस्छन् र कतिपयले आफ्नो एक्लोपनलाई सामान्य जीवनको हिस्सा मानेर बाँच्न सिक्छन्।

३. प्रेम गुमाउनु भनेको सम्बन्ध मात्र गुमाउनु होइन

जब हामी कसैलाई गहिरो रूपमा माया गर्छौँ, त्यो व्यक्ति हाम्रो जीवनको एउटा हिस्सा मात्र रहँदैन। उसँग जोडिएका सम्झना, बानी, सपना र भविष्यका कल्पनाहरू पनि हाम्रो जीवनमा मिसिन्छन्।

त्यसैले सम्बन्ध टुट्दा वा प्रिय व्यक्ति टाढिँदा हामीले एउटा मानिसलाई मात्र गुमाउँदैनौँ। हामीले त्यस व्यक्तिसँग कल्पना गरेको भविष्य पनि गुमाउन सक्छौँ। पहिले अर्थपूर्ण लागेका ठाउँ, गीत, शब्द र दैनिक बानीहरू पनि अचानक फरक महसुस हुन सक्छन्।

मुराकामीका पात्रहरूको एक्लोपन यही कारणले गहिरो छ। उनीहरूलाई दुःख दिने कुरा वर्तमानमा कोही साथमा नहुनु मात्र होइन, विगतमा आफूले अनुभव गरेको आत्मीयता अब पहिलेको जस्तो नहुनु पनि हो।

४. पुरुषको मौनता र व्यक्त गर्न नसकेको पीडा

समाजमा पुरुषलाई प्रायः बलियो बन्न, आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्न र भावनात्मक पीडा लुकाउन सिकाइन्छ। दुःखी हुँदा पनि काममा जानुपर्ने, परिवारका लागि बलियो देखिनुपर्ने र आफ्नो कमजोरी अरूलाई देखाउन नहुने दबाब हुन सक्छ।

यस्तो अवस्थामा पुरुषले आफ्नो पीडा व्यक्त नगरे पनि त्यो पीडा हराउँदैन। बरु त्यो मौनता, व्यवहार, सम्झना र सम्बन्धप्रतिको दृष्टिकोणमा देखिन सक्छ।

मुराकामीका कथाहरूले यही मौन संसारलाई नजिकबाट हेर्छन्। मानिसले आफ्नो दुःखलाई शब्दमा व्यक्त गर्न नसक्नुको अर्थ ऊ दुःखी छैन भन्ने होइन। कहिलेकाहीँ सबैभन्दा गहिरो पीडा त्यही हुन्छ, जसलाई मानिसले आफैँसँग पनि स्पष्ट रूपमा स्वीकार गर्न सकेको हुँदैन।

५. एक्लोपन र एकान्त फरक कुरा हुन्

एकान्तमा बस्नु र एक्लो महसुस गर्नु एउटै कुरा होइन। कोही मानिस एक्लै बसेर पनि शान्त र सन्तुष्ट हुन सक्छ। तर अरू मानिसको बीचमा हुँदा पनि उसले आफूलाई कसैले नबुझेको महसुस गर्न सक्छ।

एक्लोपनको मूल समस्या वरिपरि मानिस नहुनु मात्र होइन, आफूलाई बुझ्ने र स्वीकार गर्ने सम्बन्धको अभाव पनि हो।

यस पुस्तकका पात्रहरू आफ्नै विचार, सम्झना र प्रश्नहरूसँग बस्छन्। उनीहरूलाई कहिलेकाहीँ अरूको साथ चाहिन्छ, तर आफ्नो भित्री संसार अरूलाई बुझाउन कठिन हुन्छ। यसले मानवीय सम्बन्धको एउटा जटिल सत्य देखाउँछ: हामी अरूसँग नजिक हुन चाहन्छौँ, तर आफूलाई पूर्ण रूपमा खोल्न सधैँ सक्षम हुँदैनौँ।

६. सम्झनाले मानिसलाई बाँध्न पनि सक्छ, बुझ्न पनि सिकाउन सक्छ

विगतका सम्झनाहरू सधैँ सुखद हुँदैनन्। कुनै सम्झनाले हामीलाई खुसी दिन सक्छ, तर त्यही सम्झनाले आफूले गुमाएको कुरा पनि बारम्बार सम्झाउन सक्छ।

मानिस कहिलेकाहीँ विगतमा फर्कन चाहन्छ, किनकि त्यहाँ उसले आफूलाई पहिलेको भन्दा फरक र पूर्ण महसुस गरेको हुन्छ। तर विगतलाई जस्ताको तस्तै फर्काउन सम्भव हुँदैन।

सम्झनाबाट भागेर मात्र मुक्ति पाइँदैन। आफूले के गुमाएको हो, त्यसले आफूलाई कसरी परिवर्तन गर्‍यो र अब कसरी अगाडि बढ्ने भन्ने कुरा बुझ्नु आवश्यक हुन्छ।

मुराकामीका कथाहरूले विगतलाई भुल्नैपर्छ भन्ने सरल उत्तर दिँदैनन्। बरु मानिसले आफ्नो विगतसँग बाँच्न सिक्ने प्रक्रियालाई देखाउँछन्।

७. प्रेमले हामीलाई बदल्छ

प्रेमको अनुभवले मानिसलाई सधैँ खुसी मात्र बनाउँदैन। यसले उसलाई संवेदनशील, कमजोर, आशावादी वा कहिलेकाहीँ डराएको पनि बनाउन सक्छ। प्रेममा परेपछि हामी अर्को व्यक्तिको उपस्थितिलाई आफ्नो जीवनसँग जोड्न थाल्छौँ।

त्यसैले प्रेम गुमाउँदा मानिसले आफ्नो पहिचानसमेत पुनर्विचार गर्नुपर्ने हुन सक्छ। आफूलाई पहिले जस्तो ठान्ने आधार बदलिन सक्छ। तर पीडादायी अनुभवले पनि मानिसलाई आफ्नो भावना, चाहना र सम्बन्धको वास्तविक अर्थ बुझ्ने अवसर दिन सक्छ।

यो परिवर्तन सजिलो हुँदैन। केही प्रश्नको उत्तर भेटिन्छ, केही प्रश्न अनुत्तरित नै रहन्छन्। जीवन अगाडि बढे पनि केही सम्झनाहरू मनको कुनै कुनामा रहिरहन सक्छन्।

८. नेपाली समाजको सन्दर्भमा

नेपाली समाजमा पनि पुरुषहरू आफ्ना भावना लुकाएर जिम्मेवारी पूरा गर्नुपर्ने अवस्थामा हुन्छन्। परिवारको आर्थिक भार, विदेशमा काम गर्ने बाध्यता, सम्बन्धमा आएको दूरी वा प्रेममा भएको बिछोडले उनीहरूको भित्री संसार प्रभावित हुन सक्छ।

कुनै पुरुष परिवारका लागि विदेशमा काम गरिरहेको हुन सक्छ। ऊ नियमित रूपमा पैसा पठाइरहेको हुन्छ, जिम्मेवारी पूरा गरिरहेको हुन्छ र बाहिरबाट हेर्दा सफल देखिन्छ। तर कामको व्यस्तताबीच परिवारसँगको दूरी, छुटेका क्षणहरू र मनको एक्लोपनले उसलाई भित्रभित्रै असर गरिरहेको हुन सक्छ।

यस्तो अवस्थामा उसको पीडा बुझ्न उसले कति पैसा कमाउँछ वा कति बलियो देखिन्छ भन्ने कुरा मात्र पर्याप्त हुँदैन। उसलाई सुन्ने, उसको भावनालाई सम्मान गर्ने र ऊ पनि दुःख, डर तथा असुरक्षा अनुभव गर्ने मानिस हो भन्ने स्वीकार गर्ने सम्बन्ध आवश्यक हुन्छ।

९. निष्कर्ष: अनुपस्थितिले पनि मानिसको जीवनमा ठाउँ ओगट्छ

Men Without Women ले प्रेम र बिछोडको सरल कथा मात्र प्रस्तुत गर्दैन। यसले मानिसको जीवनमा अनुपस्थितिको अर्थ के हुन्छ भन्ने प्रश्न उठाउँछ। कुनै व्यक्ति हाम्रो जीवनमा नरहे पनि उसले छोडेका सम्झना, अनुभव र परिवर्तनहरू हामीसँग रहन सक्छन्।

कसैलाई गुमाउनु भनेको सधैँ उसलाई बिर्सनु हो भन्ने होइन। कहिलेकाहीँ त्यस व्यक्तिको अनुपस्थितिसँग बाँच्न सिक्नु, आफ्नो पीडालाई स्वीकार गर्नु र फेरि अरूसँग जोडिन सक्ने साहस जुटाउनु नै अगाडि बढ्नु हो।

मानिसको एक्लोपन सधैँ उसको छेउमा कोही नभएर उत्पन्न हुँदैन। कहिलेकाहीँ आफूले सबैभन्दा नजिक ठानेको व्यक्तिसँग अब पहिलेको जस्तो सम्बन्ध सम्भव छैन भन्ने अनुभूतिले पनि मानिसलाई गहिरो एक्लो बनाउँछ।